خبرگزاری میراث فرهنگی ـ این «ترکمنچای» از آن دست اصطلاحات رایج ادبیات سیاسی است که فهم آن نیاز به سواد و معلومات فخیمه سیاسی ندارد. که این واژه مصطلح از نخستین آموختههای تاریخی همه ما در سالهای اولیه کتاب به دست گرفتن و کیف به کول انداختن است.
در همان سالهای نخست مدرسه با عهدنامهای سیاسی آشنا شدیم که ننگی تاریخی خوانده میشد. عهدنامه گلستان که به دنبال شکست ایران از روسیه در جنگ اول دو کشور به امضا رسید، مرز بین ایران و روسیه را به درستی معین نکرده بود. از این رو نارضایتی مردم نواحی ایرانی تملک شده توسط روسها، باعث شد که جنگ دوم آغاز شود. جنگی که پیروزیهای اولیهاش باقوای ایران بود ولی در ادامه نیروهای روسی، شکست را به سپاه عباسمیرزا ولیعهد قجری تحمیل کردند. جنگ در تاریخ بیست و یکم آبان سال 1200 خورشیدی به پایان رسید و به دنبال عهدنامه معروف ترکمنچای به امضا رسید. امروزه واژه ترکمنچای بسیار در مورد مسئولانی که در مراودات و تعاملات خارجی ضعیف عمل میکنند به کار برده میشود.
لرزه بر کاخ نظم فردوسی
نهصد سال پس از آنکه حکیم توس کاخ نظمش را بنا نهاده و وعده داده بود که از باد و باران هم گزند نمییابد، در روستای کوچکی از توابع مازندران و دل طبیعت بکر یوش و بلده فرزدنی به دنیا آمد بنیانهای کاخ فردوسی را به لرزه درآورد. بیست و یکم آبان سال 1274 خورشیدی علی اسفندیاری ملقب به نیمای یوش متولد شد تا گونهای از شعر که شعر نو یا سپید نام گرفت در تاریخ ادبیات ایران متولد شود.
در همین بیست و یکم آبان ماه هم بود که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به جای انجمن آثار ملی ایران تاسیس شد. انجمن آثار ملی ایران در سال 1301 و به منظور نگهداری و تعمیر آثار تاریخی تاسیس شد و تا سال 1357 به کار خود البته با بک وقفه کوتاه ادامه داد. ساخت آرامگاه فردوسی در شهر توس از نخستین کارهای این انجمن بود. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی پس از انقلاب اسلامی و در سال 1365 با تغییرات کوچکی در اساسنامه دوباره شروع بکار کرد.
سعید حبیباله