خبرگزاری میراث فرهنگی ـ گروه فرهنگ و هنر ـ نمایش "آمدیم،نبودید،رفتیم" نوشته محمد چرمشیر آخرین کارگردانی رضا حداد است. نمایش بناست بازخوانی داستان پینوکیو باشد. نوعی بازتولید نمایشی از متنی که همه به نوعی با داستان و روابط آن آشنا هستند. اما بازخوانی قابل اعتنا باید تغییر در همین روابط و شخصیتهای آشنا و تعریف آنها در افقی تازه و متفاوت باشد.
لذا اثر بازخوانی شده اثری مستقل و تازه است که از روند گفتوگو با متن مبدأ به بازتعریف و نتیجه تازهای رسیده که خود قابل خوانش و فهم است و از ذهنیت و جهان فکری بازخوان بیرون میآید. آنچه میخوانید گفتوگوی ما با رضا حداد کارگردان این اثر نمایشی است.
چطور شد که بعد از اجرای نمایش «مکاشفه در باب ... » که دو سال از اجرای آن میگذرد تصمیم گرفتید نمایش «آمدیم؛ نبودید؛ رفتیم» را روی صحنه ببرید؟
اینکه چطور شد اجرای این نمایش را با کمی تاخیر نسبت به کار قبلیام آماده کنم بیشتر به یکسری دغدغههای شخصیام باز میگردد. در این مدت قائل به به وجود آمدن یک بازه زمانی بودم. برای همین با فاصله زمانی سه سال، نمایشی را روی صحنه بردم. تمامی پیشبینیهای ما برای اجرای نمایش «آمدیم؛ نبودید؛ رفتیم» با تاخیر درآماده شدن سالن شماره سه تماشاخانه ایرانشهر تغییر کرد و مجبور شدیم نمایش را برای اجرا در سالن استاد سمندریان آماده کنیم زیرا با بازیگران نمایش قرارداد اجرا داشتیم. به همین جهت با توجه به محدودیتهای سالن استاد سمندریان تغییراتی در نمایش به خصوص در زمینه هولگرام ایجاد کردیم.
این تغییرات به ریتم و اجرای کار لطمه نزد؟ از اجرای نمایش با این وضع راضی هستید؟
سعی کردم کار را منطبق بر اعتقاد و تعاریف موجود در ذهن خودم و آنچه که به نفع پروژه است جلو ببرم. کسانی که تصور میکنند تماشاگران این نمایش تماشاگر مداوم تئاتر نیستند باید براساس آمار صحبت کنند. طبق آمار و نظر سنجی که در سایت تئاتر سایه از تماشاگرانی که اقدام به تهیه بلیتهای این نمایش میکنند، گرفته شده، بالغ بر80 درصد این تماشاگران برای چندمین باراست که تئاتر تماشا میکنند. بهتر است منتقدان این اثر به جای بیان صحبتهای کلی براساس آمار صحبت کنند. البته حضور تماشاگران جدید و افزودن مخاطبان نو به تئاتر پسندیده و خوشحال کننده است.
 |
| نمایی از نمایش آمدیم نبودید رفتیم به کارگردانی رضا حداد |
کمی در ارتباط با استفاده از گروههای مختلف انیمیشن، گریم و ماسک، موسیقی، کلیپ و تیزر و گستردگی استفاده از تکنیکهای مختلف درنمایش بگویید؟ اتفاقاتی در این نمایش افتاده است که در تئاتر کم سابقه است.
هر پروژه برخورد خاص خود را طلب میکند از ابتدای شروع تولید نمایش «آمدیم؛ نبودید؛ رفتیم.» تصمیم گرفتم این نمایش را در بخشهای متنوع و در درجه کیفی بالا کارکنم که البته کارآسانی نبود زیرا در این اثر عناصر گوناگونی با هم ترکیب میشوند و انتخاب و نحوه شکلگیری آنها در کنار هم دشوار بود. به واسطه حرفهای که در آن فعالیت دارم پیشتر با گروه انیمیشن تجربه همکاری داشتم برای همکاری با سایر گروهها نیز مثل گروه کرئوگرافی، ماهها به بررسی نحوه عملکرد آنها پرداختم.
از کار کردن با یک تیم خارجی برای تمرین حرکات بازیگران بگویید؟
طبق رایزنی و مکاتبه هایی که با خانم لوآنا گرامگنا داشتم تمامی خواسته های خود در اجرا را به او توضیح دادم و سعی کردیم دیدگاهمان را به هم نزدیک کنیم . ایشان اتودهای تصویری را برایم فرستادند ودرطول یک ماه در ایران روزانه شش ساعت تمرین طاقت فرسا را پشت سرگذاشتیم که تجربه حیرت انگیزی بود. در نهایت نیز به شکل کاملا موفق تمامی خواستههایم پیاده شد و از همکاری مشترک با یک طراح حرکت ایتالیایی خشنود هستم. با کارهای یاسر خاسب سرپرست گروه کرئو گرافی نیز از پیش آشنایی داشتم.
اینکه برای اولین بار از تصاویر انیمیشن در تئاتر استفاده میکردید ترسی نداشتید؟ که با اصل کار تناسبی نداشته باشد؟
پیکره نمایش به نحوی تنظیم شده بود که انیمیشن با وسواس فراوان انتخاب شد. از طرفی استفاده از انیمیشن برای اولین بار در تئاتر نیازمند حساسیت وصرف وقت فراوان بود و این کار در «آمدیم...» با دقت بروی جزئیات انجام شد.
این روزها بسیاری از قدیمیهای تئاتر از اینکه در برخی از نمایشها از بازیگران سینما استفاده میشود و حضور این بازیگران در این عرصه بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد انتقاد میکنند. شما از بازیگران نمایشتان فقط برای جنبه تبلیغاتی آن استفاده کردید؟
زمانی که در رشته تئاتر در دانشکده به تحصیل می پرداختم اساتید به ما آموختند که در تئاتر، نقش کوتاه و بلند وجود ندارد و حال برخوردهای مختلف در ارتباط با نقشهای کوتاه و بلند در نمایش «آمدیم...» برایم غیر قابل درک است. سیامک انصاری، لیلی رشیدی ، پانتهآ پناهیها و برزو ارجمند همگی عضوهای موسس گروه تئاتر سایه هستند و حضورشان در نمایش «آمدیم..» به خاطر نمایش و حفظ گروهشان است نه هیچ دلیل دیگری. زمانی که این بازیگران به دستمزدهای تئاتر قناعت میکنند و حاضر میشوند روی صحنه بیایند باید تقدیر شوند. حضور محدود بازی بازیگران و این شکل از بازی آنها کاملا براساس نمایش تنظیم شده است. آیا کارگردانان تئاتر باید بعد از این در مورد زمان و نحوه چگونگی ایفای نقش بازیگران پرسشنامه تنظیم کنند و به نظر سنجی بپردازند؟!
ایرادی ندارد یک بازیگر استار سینمایی دو دقیقه روی صحنه تئاتر بازی کند. بهتر است کسانی که منتقد تئاتر هستند به جای حاشیه سازی، در مورد بازی آن بازیگر صحبت کنند. سیامک انصاری با یک نگاه خود درنمایش «آمدیم..» همه توانمندیهایش را به رخ تماشاگر میکشد و بازیگری یعنی این.
 |
| حداد می گوید: با توجه به نحوه چیدمان صندلی های سالن استاد سمندریان ظرفیت تماشاگران از 500 نفر به 300 نفر کاهش یافت و نمایش به فروش اصلی و طبیعی خود دست پیدا نمیکند. |
اما شما تبلیغات گستردهای را چه در سطح شهر و چه در تلویزیون برای این نمایش کردید و بیشتر هم روی نام بازیگران این اثر توجه داشتید؟
تفکر ذهنی و فکری من برای هر اثر هنری معرفی و اطلاع رسانی صحیح آن است. نحوه انجام این تبلیغات نیز براساس توانایی و تفکر هر فردی مسلما متفاوت است. در نظر دارم در پایان کار این پروژه تمامی هزینهها و درآمدهای حاصل از آن را از طریق رسانه اطلاع رسانی کنم. البته طبق بررسیهای ما این دو رقم تقریبا مساوی هستند و ما متحمل زیان مادی نمیشویم. این آمار نوید میدهد که گروه ما براساس برنامهریزیهایی که از روز برای اجرای نمایش داشته پیش رفته و تعداد زیاد بازیگران، استفاده از تکنیکهای متنوع با تعداد اجراهای این نمایش هماهنگ بوده واین عوامل در کنار حضور 100 درصدی تماشاگر نشانگر موفقیت این پروژه است.
با توجه به نحوه چیدمان صندلی های سالن استاد سمندریان ظرفیت تماشاگران از 500 نفر به 300 نفر کاهش یافت و نمایش به فروش اصلی و طبیعی خود دست پیدا نمیکند.
سالها پیش در دوران دانشجویی برای نمایشی که در یک شهرستان اجرا میکردم شخصا بنرهای تبلیغاتی را به دیوارها میآویختم. حال نیز اگر امکان تبلیغات در شهر را نداشتم بی شک از یک وسیله ارتباطی دیگری استفاده میکردم. البته بیشتر این تبلیغات به دلیل معرفی تماشاخانه ایرانشهر به عنوان سالن معتبر تئاتر است. در اجرای دو سال گذشته نمایش «مکاشفه در باب...» این سالن معرفی شد و حال با اجرای نمایش«آمدیم...» تثبیت میشود.
هر فرد تئاتری اگر از معرفی یک سالن تئاتری ناراحت شود بی شک تئاتری نیست و دلش برای تئاتر نمیسوزد. در مورد اینکه چرا سایر کارگردانها از این امکانات برای تبلیغات بهرهمند نیستند من نیز متاثر هستم. دولت باید امکانی را فراهم کند تا از طریق شهرداری و سایر ارگانهای ذیربط برای نمایشهای روی صحنه تبلیغاتی صورت گیرد. بهتر است همکاران تئاتری به جای انتقاد از عملکرد من به مسولان انتقاد کنند.
من حتی امکان پنج برابر تبلیغات حاضر را برای نمایش «آمدیم...» را داشتم اما تصور میکنم اگر این کار را میکردم از جانب برخی به قتل میرسیدم!
از تجربه همکاریتان با محمد چرمشیر بگویید؟ چطور به این همکاری رسیدید؟
در مورد نگارش متن این نمایش با چرمشیر گفتوگوهای زیادی داشتم که نهایتا ایده نگارش این متن را پیشنهاد داد و به متن حاضر ختم شد.
شما هم دچار ممیزی شدید؟
ممیزی به هیچ وجه نباید درتئاتر وجود داشته باشد و این از جمله شرایط ایدهآل برای هرکارگردانی است. باید درتئاترکمپانی شکل بگیرد و قوانین تئاتر به کمپانیها ابلاغ شود و مدیریت کمپانیهای تئاتر مسئول اجراها باشند درست مشابه شرایط مطبوعات. آیا روزنامهها و نشریات ما هر شب پیش از چاپ نظارت و خوانده میشوند؟
در صورتی که در نشریات مطلبی برخلاف قانون اساسی چاپ شده باشد با آن برخورد قانونی میکنند. در تئاتر نیز شرایط به همین شکل باید باشد تا گروهها بتوانند در یک شرایط آرامتر براساس موازین قانون اساسی به فعالیت بپردازند.
شما برای این بحث راهحلی به نظرتان میرسد؟
شرایط تئاتر از دو جهت مدیریت و کیفیت خوب نیست. مدیریت در تئاتر باید به شکل درازمدت اعمال شود تا مدیران بتوانند به برنامهریزی بپردازند اما متاسفانه این مهم در چهار سال اخیر در تئاتر تحقق نیافته تا تحولی در تئاتر ایجاد شود از طرفی در سالهای اخیر سالنی به سالنهای تئاتری افزوده نشده و وضعیت دستمزدهای و نحوه برگزاری جشنواره تئاتر فجر نیز در یک روال اسف بار طی میشود.
با ادامه روند حاضر در تئاتر هیچ امید و چشم اندازی برای تئاتر مشاهده نمی کنم و در این شرایط تنها به تئاتر خصوصی معتقد هستم.
در زمینه کیفیت در تئاتر با اجرای نمایشهایی روبرو هستیم که مخاطبان و منتقدان تئاتر را راضی نمیکنند و به استثناء چندین اثر که تعداد آنها از انگشتان دست نیز کمتر است جرقههایی از نوآوری در آثار دیده نمیشود.
این تعداد نمایش برای تئاتر کافی نیست دل بستن به کارگردانهای معدودی چون امیررضا کوهستانی برای تئاتر کفایت نمیکند. باید شرایط به گونهای فراهم شود تا نمونه این کارگردانها در طول سال کشف و به تئاتر معرفی شوند.
شما تجربه اجرای چندین نمایش با بودجه خصوصی داشتید. به نظرتان این حرکتها در بخش خصوصی در مقیاس وسیعتری امکانپذیر است؟
شما شک نکنید 100 درصد امکان این اتفاق هست. نمایش«آمدیم...» به شکل کاملا خصوصی اجرا میشود ما درصدی از درآمد این نمایش را به عنوان مشارکت به تماشاخانه پرداخت میکنیم. اما در شرایط حاضر ما به معنای واقعی تئاتر خصوصی نداریم در این بین تنها سه- چهار کارگردان هستند که تا حدودی در حال دست یافتن به تئاتر خصوصی هستند. دولت برای شکل گیری تئاتر کاملا خصوصی باید از گروههای نمایشی حمایت کند.
مهناز افشار در میانه راه از گروه جدا شد و هانیه توسلی جای او بازی کرد. این جابهجایی به کار لطمه نزد؟
مهناز افشار از ابتدا با گروه ما قرار داد سی شب اجرا را تنظیم کرده بود و طبق گفتوگوهایی که با مدیر برنامه او داشتیم در تلاش بودیم تا حضور او را تا پایان اجرا قطعی کنیم اما او به دلیل مشغله کاری موفق به ادامه این همکاری نشد و هانیه توسلی جایگزین مهناز افشار در ادامه اجرای این نمایش شد. این اتفاق خوشبختانه هیچ لطمهای به کار نزد و خانم توسلی آنقدر حرفهای با این نقش برخورد کردند و خیلی زود خودشان را با شرایط وفق دادند.