خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ ميترا اسدنيا ـ خروج آثار ثبت شده در فهرست ميراث جهاني از اين فهرست و انتقال آن به فهرست ميراث در خطر از جمله اقداماتي است يونسکو براي نجات‌بخشي آثار جهاني مي‌کند.

 

براين اساس، برخي آثار ثبت شده در فهرست ميراث جهاني در كشورهاي مختلف به علت تخريب‌هاي مکرر از همان ابتدا در اين فهرست به ثبت رسيده‌اند و برخي ديگر  نيز به علت تخريب‌هاي به وجود آمده پس از خروج از فهرست ميراث جهاني راهي فهرست ميراث در خطر شدند.

 

بر اين اساس هر اثري كه در فهرست ميراث درخطر ثبت شود به اين معناست كه نيازمند حمايت و اعمال اقدامات حمايتي فوق العاده از سوي مردم و مقامات دولتي است.

 

حوادث گوناگوني نظير جنگ و كشمكش‌هاي نظامي، زمين لرزه و ديگر بلاياي طبيعي، انواع آلودگي، شهرسازي بي‌رويه و ساخت و سازهاي خارج از كنترل، سرقت و نيز توسعه بي‌رويه توريسم به ويژه در محوطه هاي طبيعي اغلب بسياري از سايت‌هاي ثبت شده در فهرست ميراث جهاني را با مشكلات بسيار بزرگي مواجه مي كنند كه برخي از اين عوامل تخريب هاي جبران ناپذيري را در پي دارند.

 

اين عوامل را مي‌توان به عنوان تهديدهايي دانست كه به طور بالقوه يا بالفعل، يك يا چند اثر و يا بخشي از يك اثر را در معرض خطر تخريب قرار مي‌دهند و اين تخريب‌ها با توجه به ارزش فرهنگي اين آثار در سطح بين المللي به معني تخريب ارزش‌هاي ميراث جهاني تلقي مي شود.

 

بنابراين به استناد كنوانسيون ميراث جهاني در سال 1972، كميته ميراث جهاني مي‌تواند تمامي آثاري را كه حفاظت از آن‌ها مستلزم انجام عمليات سريع و گسترده‌اي است تحت حمايت‌هاي ويژه مادي و معنوي قرار دهد.

 

ورود هر سايت در فهرست ميراث جهاني در خطر به كميته ميراث جهاني اجازه مي‌دهد كه كمك‌هاي فوري خود را از طريق صندوق كمك به ميراث درخطر به تناسب فوريت و اولويت اثر و مخاطرات ايجاد شده در آن  اختصاص دهد.

 

ثبت هر اثر در اين فهرست همچنين به معني نوعي اخطار جامعه جهاني به عوامل بروز چنين تهديدهايي است كه  اطلاع رساني جهاني و جلب توجه عمومي را در پي دارد و اين خود مي تواند به افزايش و هماهنگي اقدامات و تلاش‌ها در نجات اين اثار كمك كنند.

 

ثبت هر اثر در فهرست ميراث جهاني در عين حال فرصتي براي گروه‌هاي مرمت و احيا و حفاظت است تا با اقدامات تخصصي مورد نياز به گونه‌اي موثر به كمك آن اثر بشتابند و برسرعت اقدامات حفاظتي بيفزايد.

 

ثبت هر اثر در فهرست ميراث جهاني در خطر، مستلزم توسعه فعاليت ها و هماهنگي كميته ميراث جهاني در ارائه خدمات مشاوره‌اي در زمينه برنامه‌ها و يا اصلاح اقدامات جاري و درنتيجه مانيتورينگ سايت ثبت شده و شرايط نگهداري و حوادث جاري در آن است.

 

اما هدف نهايي از تمام تلاش‌ها براي احيا و تجديد حيات ارزش‌هاي جهاني در سايت مورد نظر آن است كه آن سايت فرهنگي يا طبيعي را با انجام اقدامات نجات‌بخشي و احياي اثر در كمترين زمان ممكن از فهرست ميراث درخطر خارج سازد. 

 

ثبت هر اثري در فهرست ميراث درخطر در مورد همه آثار يا دركشورهاي مختلف  كاركرد و هدف يكساني ندارد. بلكه برخي كشورها به منظور جلب توجه و حمايت متمركز جهاني به مشكلات يك اثر خاص از اين فرصت براي دستيابي به حمايت و كمك متخصان در حل مشكلات ايجاد شده استفاده مي‌كنند.

 

در عين حال بسياري ازكشورها از ثبت اثر خود در فهرست در خطر به شدت اجتناب مي‌كنند و آن را نوعي ننگ و رسوايي و نشاني از ناكارآمدي و ناتواني درمديريت اثر تلقي مي‌كنند.

 

به هر حال ثبت هر اثر در فهرست ميراث در خطر، به هيچ عنوان به معني تحريم يك اثر يا مديريت آن نيست بلكه سيستمي است كه هدف و كاركرد اصلي آن، پاسخ‌گويي به موقع به ضرورت اعمال روش‌هاي حفاظت تخصصي با متدهاي كارآمد و موثر در تجات يا حفاظت از هر اثر جهاني است.

 

اگر يك اثر فرهنگي يا طبيعي در فهرست ميراث جهاني يونسكو به دليل تخريب هاي ايجاد شده، يك يا برخي از ويژگي‌هاي تعيين كننده اش را كه سبب پذيرش و ثبت آن اثر در فهرست جهاني شده از دست بدهد، كميته ميراث جهاني مي‌تواند نسبت به حذف آن اثر از هر دو فهرست هم ميراث درخطر و هم ميراث جهاني اقدام كند.

 

درميان آثار شاخص جهاني ثبت شده درميراث درخطر يونسكو شهر و ارگ تاريخي بم يكي از مواردي است كه به عنوان يك دژ و چشم انداز فرهنگي پيرامون آن در شهر بم براثر زلزله اي كه به مرگ 26000 نفر انجاميد، در سال 2004  در فهرست ميراث در خطر جاي گرفت. اين اثر به رغم تلاش‌هاي جهاني در بسيج امكانات براي نجات‌بخشي همچنان در اين فهرست جاي دارد.

 

اثر شاخص ديگر دره باميان در افغانستان است كه بر اثر اقدامات عمدي طالبان نابود شد و هم اكنون نيز در اين فهرست جاي دارد.

 

شهر والد در باكو نيز كه از نمونه‌هاي شاخص و نادر معماري قرون وسطي در كشورآذربايجان است، در سال 2000  براثر زلزله دچار تخريب‌هاي شديدي شد که در نتيجه در فهرست ميراث درخطر ثبت شده است.

 

شهر تاريخي زبيد در يمن نيز به دليل ساخت و سازهاي بي‌رويه كه سبب نابودي 40 درصد از خانه‌هاي اصلي اين شهر شد ،در سال 2000 در فهرست ميراث جهاني در خطر ثبت شده است.

 

پنج پارك ملي نيز در كشور آفريقايي كنگو  هم نمونه ديگري است . اين پنج اثر طبيعي از سال 1994 در فهرست ميراث جهاني ثبت شده  بود اما بر اثر تخريب‌هاي ناشي از جنگ و كشمكش‌هاي داخلي اين كشور به ويژه در منطقه درياچه‌هاي بزرگ در فهرست ميراث درخطر يونسكو ثبت شده‌اند.

 

از آن زمان تا كنون تلاش‌هاي گسترده جهاني از جمله راه‌اندازي كمپين نجات‌بخشي  ازسوي يونسكو با همكاري NGO هاي داخلي راه‌اندازي شده است كه هدف آن عمدتا نجات سكنه محلي و نيز انواع گونه‌هاي گياهي و جانوري نظير گوريل كوهستان است.

 

كمپين يونسكو و تلاش‌هاي نجات بخشي براي نجات پنج اثر در خطر در كنگو، تنها در 4 سال گذشته بيش از 3.5 ميليون دلار هزينه دربر داشته است كه عمدتا توسط صندوق سازمان ملل و دولت بلژيك تهيه شده است.

 

جالب آن كه در سال 2004 نيز 50 ميليون دلار ديگر از سوي دولت ژاپن و بلژيك و برخي موسسات جهاني براي كمك و نجات و احياي پارك‌هاي ملي درخطر اختصاص يافت اما اين اثر به دلايل متعدد از جمله فقر فرهنگي همچنان در فهرست ميراث درخطر باقي مانده است.