| گنبد سلطانيه جهان را به ديدار خود فرا مي خواند
|
|
گنبد سلطانيه چهارمين اثر تاريخي است كه پس از انقلاب اسلامي ، براي ثبت جهاني در فهرست ميراث فرهنگي يونسكو نامزد مي شود. بناي اين گنبد كه متعلق به دوران ايلخاني است؛ يكي از بلندترين بناهاي آرامگاهي در دوران اسلامي است.
|
.jpg)
|
تهران_24 تيرماه 1384_ميراث خبر
گروه استانها_ سحر افاضلي:گنبد سلطانيه چهارمين اثر تاريخي است كه در سال هاي پس از انقلاب، براي ثبت جهاني در فهرست ميراث فرهنگي يونسكو نامزد مي شود. بناي اين گنبد كه متعلق به دوران ايلخاني است؛ يكي از بلندترين بناهاي آرامگاهي در دوران اسلامي است. اين بنا بعد از كليساي جامع مريم مقدس در فلورانس ايتاليا و مسجد اياصوفيه استانبول سومين بناي عظيم آجري در جهان به شمار مي رود. اين گنبد تجلي گاه هنر و معماري دوران ايلخاني است كه در اواخر قرن هشتم به دستور سلطان محمد خدابنده ساخته شده است. اين بنا به علت گرايشات شيعي سلطان محمد و با هدف انتقال مقبره حضرت علي (ع) به سلطانيه ساخته شده است.
پرونده گنبد سلطانيه
در سال 1376 ليستي از آثار تاريخي با 17 عنوان تهيه شد تا طي زمان پرونده و اطلاعات مورد نظر براي ثبت جهاني اين آثار تهيه شود. سال اول بناي تخت سليمان و در سال دوم پاسارگاد به ثبت جهاني رسيد. در حال حاضر پرونده گنبد سلطانيه در اجلاس 2005 دوربان در افريقاي جنوبي در حال بررسي است و كارشناسان آن را در آستانه جهاني شدن اثري شگفتي آفرين توصيف مي كنند.
مقدمات ثبت جهاني گنبد سلطانيه با اجراء طرح پژوهشي و مرمتي به همت پايگاه پژوهشي سلطانيه از سال 1381 آغاز شد. طرح مديريتي اين بنا كه يكي از نكات مهم در پرونده بناهاي تاريخي براي ثبت جهاني است؛ در دو محور برنامه 1 ساله و 4 ساله تدوين شده است كه از منظر حفاظت فني، پژوهش و معرفي صحيح اثر و قابليت ها و برنامه هاي گردشگري را در بر مي گيرد. براي ثبت بناي سلطانيه 4 شاخص از شاخص هاي مورد نظر يونسكو لحاظ شده است و همين مساله شانس انتخاب اين بنا را در بين 30 بناي مورد قبول اجلاس بيشتر كرد. در اجلاس 2005 يونسكو در دوربان 46 اثر از كشور هاي مختلف معرفي شده اند كه از اين ميان تنها 30 اثر به ثبت جهاني مي رسد. طبق مقررات هر اثر كه حداقل يكي از شاخص هاي مورد نظر يونسكو را دارا باشد مي تواند مورد اظهار نظر كميته ميراث جهاني يونسكو قرار گيرد.
سلطانيه و تجربه هاي سنتي
"علي اصغر مير فتاح" باستان شناس و مدير سابق پايگاه پژوهشي سلطانيه در باره اهميت اين بنا و محوطه سلطانيه مي گويد:« اهميت تاريخي سلطانيه نه تنها به عنوان يك پايتخت ايلخاني كه به عنوان يكي از اولين سكونت گاه هاي بشري در ايران است. كشف بقايايي متعلق به اواخر هزاره پنجم قبل از ميلاد به اهميت اين منطقه افزوده است.»
مير فتاح معتقد است بقايايي از دوران سلجوقي زير گنبد سلطانيه وجود دارد ولي اين آثار از اهميت كمتري نسبت به گنبد سلطانيه بر خوردار است. هر چند در فصول مختلف كاوش در اين منطقه بقاياي متنوعي از دوران سلجوقي در اطراف گنبد به دست آمده است.
مير فتاح نگاه تخصصي و جهاني به گنبد سلطانيه را يكي از عواقب ثبت در فهرست آثار فرهنگي جهان مي داند و مي گويد: «نبايد در نگهداري گنبد سلطانيه به تجربيات سنتي اكتفا كرد. آسيب شناسي و آسيب نگاري اين بنا از اولويت هاي برنامه مديريتي گنبد سلطانيه است اما شناخت شهر قديم سلطانيه و آثار حاشيه اي در محوطه ارگ كه همواره با بناي گنبد در ارتباط بوده است؛ يكي از نكات مهمي است كه با ثبت اين اثر در فهرست آثار جهاني بايد مد نظر قرار گيرد.»
كارگاه مطالعاتي
"علي رضاقربانزاده" مدير اجرايي پايگاه سلطانيه نيز درباره وضعيت گنبد سلطانيه پس از ثبت در فهرست آثار جهاني مي گويد: «به جاي اينكه به اين بنا به شكل ملي نگريسته شود با نگاهي جهاني در باره اين بنا قضاوت مي شود. علاوه بر وجهه مطلوب ميراث فرهنگي ايران پس از اين اتفاق، مي توان به امكانات مالي ويژه كه از سوي يونسكو براي بهبود وضعيت ابنيه تاريخي ثبت شده در فهرست جهاني نيز اميد داشت.»
اعتبارات ارزي و ريالي براي مرمت و حفاظت چغازنبيل پس از ثبت در فهرست آثار جهاني يكي از نمونه هاي موفقي است كه مسئولين اميدوارند براي سلطانيه نيز بيفتد.
"قربان زاده" درباره امكان احداث كارگاه ساخت و نصب كاشي كه به شكل مشترك بين ايران و يونسكو تشكيل مي شود، گفت:« در بازديد نماينده ايكوموس از بناي گنبد سلطانيه اين پيشنهاد از سوي يونسكو مطرح شد كه در صورت ثبت جهاني اين اثر احتمال شكل گيري اين كارگاه قوت مي گيرد. اين كارگاه ميتواند مطالعات كاملي در جهت تجزيه و تحليل شيوههاي معماي به كار رفته در گنبد سلطانيه داشته باشد تا رازهاي معماري آن در خصوص استحكام و ضد زلزله بودن آن نيز بررسي شود.»
سلطانيه و شاخص هاي آن
"جليل گلشن" مدير كل دفتر باستان شناسي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري درباره احتمال پذيرفته شدن اين بنا در بيست و نهمين اجلاس كميته ميراث فرهنگي يونسكو مي گويد: « 6 شاخص براي آثار نامزد براي ثبت جهاني وجود دارد كه از اين ميان ارگ و گنبد سلطانيه داراي 4 شاخص است. گنبد سلطانيه طبق معيار هاي ثبت در فهرست ميراث جهاني نمايانگر يك اثر هنري است ،همچنين نمايانگر تبادل ارزش هاي بشري در يك محدوده زماني يا در يك حيطه فرهنگي است كه از نظر معماري و برنامه ريزي شهري و هنرهاي يادماني قابل توجه است.»
اين بنا گواه منحصر به فردي از يك تمدن از بين رفته است نمونه اي برجسته از نوعي بنا است كه نمايان گ مرحله اي پر اهميت در تاريخ بشر تلقي مي شود. با وجود اين شرايط و گزارش نماينده ايكوموس از وضعيت اين بنا احتمال ثبت اين اثر درفهرست ميراث جهاني بسيار زياد است.
تنها ارگ و گنبد
مونيرو بوشناكي، معاون فرهنگي مدير كل يونسكو پس از بازديد از گنبد سلطانيه كه در سال گذشته انجام شد گنبد سلطانيه را پرونده موفقي مي داند و اين پرونده رابسيار كامل و خوب ارزيابي مي كند و معتقد است: «اين وضعيت شرايطي را فراهم ميآورد تا گنبد سلطانيه در جلسه ثبت ميراث جهاني سال آينده با هيچ مشكلي مواجه نباشد.»
بوشكاني معتقد است:«كار مرمتگران ايراني آميزهاي از پژوهش و آزمايش است و اين آميختگي در گنبد سلطانيه به خوبي ديده ميشود تا جايي كه رنگ كاشيهاي بازسازي شده در گنبد با اصل آن كاملا مطابقت دارد.»
در محوطه يا شهر تاريخي سلطانيه، حدود 17 نقطه تاريخي وجود دارد كه تپه نور، اراضي طالبيه، اراضي مسجد جامع، چلبي اوغلو، ملاحس كاشي و... از جمله اين 17 نقطه تاريخي هستند. اما تنها گنبد سلطانيه و ارگ سلطانيه در اجلاس دوربان مورد بررسي قرار گرفت. "محمد حسن محبعلي" مدير پايگاه پژوهشي سلطانيه مي گويد: «طبق آخرين نتايج حاصله در مذاكرات شوراي ايكوموس توافق شده است كه فعلا ارگ و گنبد سلطانيه به ثبت برسد و سپس هر يك از محوطههاي تاريخي در صورت اعلام آمادگي و احراز شرايط لازم به اين مجموعه بپيوندند. اين به آن معنا است كه حتي پس از پايان مراحل لازم در ثبت ارگ و گنبد سلطانيه، پلان مديريتي اين مجموعه همچنان گشوده خواهد بود و هر يك از محوطهها پس از آمادهسازي، مي تواند به اين دايره پژوهشي پيوسته و با ارايه مدارك لازم در معرفي ارزش و پژوهشها به كارشناسان مربوطه در ايكوموس به پرونده سلطانيه در فهرست ميراث جهاني يونسكو اضافه و الحاق شود.»
يكي از نكاتي كه براي احراز صلاحيت ثبت اين بنا در فهرست آثار جهاني مد نظر قرار داشته است وجود مسئوليت يكپارچه در مقابل بنا و محوطه پيرامون آن است كه متراژ اين محوطه از نظر كميته ميراث فرهنگي يونسكو قابل اهميت است.
پس از وقوع انقلاب اسلامي در ايران اين سومين اثري است كه به ثبت جهاني مي رسد. دو اثر ثبت شده قبلي نيز مكان هايي مذهبي و مقدس بودند كه هر كدام متعلق به دوره اي از تاريخي ايران بوده است . مي توان گفت: «گنبد سلطانيه بعد از ميدان نقش جهان دومين بنا و اثر تاريخي دوران اسلامي است كه قرار است به ثبت جهاني برسد.»
سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ايران در نظر دارد در سال آينده يكي ديگر از آثار تاريخي كشور را به ثبت برساند كه اين اثر يكي از سه محوطه شوش ،كليساي تاتانوس سن استپانوس در آذربايجان شرقي و غربي يا مقبره قابوس بن وشمگير در شهرستان گرگان است.
|
|
نظر شما در مورد اين خبر؟
|
|
|
|
|
|
|
|
|
RSS چيست
؟
