| شير و خورشيد، نماد ايراني _ اسلامي
|
|
پژوهشي كه در كتابخانه مجلس انجام شده نشان مي دهد شير و خورشيد يك نماد ايراني_ اسلامي است
|
|
تهران _ ميراث خبر
گروه هنر، فرزانه ابراهيمزاده: كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس تلاش ميكند تا مجسمه دو شير سر در مجلس مشروطه را به جاي اصلي خود برگرداند.
محمد علي ابهري رئيس كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي با بيان اين مطلب به ميراث خبر گفت:« اين دو شير سنگي كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي از جاي اصلي خود بالاي سر در مجلس به پايين منتقل شدند در حال حاضر در كنار دروازه ورودي مجلس مشروطه قرار دارد. »
وي با اشاره به پژوهشي كه در كتابخانه مجلس درباره سابقه شير و خورشيد انجام شد، افزود:« اين تحقيق به پيشنهاد سازمان اداري مجلس ششم در كتابخانه انجام شد. طي اين تحقيق بر اساس منابع موجود ثابت شد كه شير و خورشيد يك نماد ملي ايراني_ اسلامي است كه ربطي به سلسله پادشاهي در ايران نداشته و از دوره بسيار كهن نشان كشور ايران بوده است. »
ابهري با اشاره به اين كه به استناد اين تحقيق از سازمان اداري مجلس ششم خواستيم تا دستور انتقال شيرها را به جاي اصلي خود بدهند، افزود:« تصميم گيري درباره اين موضوع به عهده هيات رئيسه مجلس است. اين اتفاق در مجلس ششم به مرحله تصميم هيات رئيسه نرسيد. اميدواريم كه مجلس هفتم به اين موضوع توجه و اين موضوع را پيگري كند تا سر در مجلس مشروطه به شكل نخستين خود در آيد.»
ابهري گفت:« ما درخواست خود را به همراه دلايل اثبات سابقه ملي و مذهبي شير و خورشيد براي سازمان اداري و هيات مديره مجلس ميفرستيم و اين مسئله را پيگيري خواهيم كرد. »
اين دو شير 99 سال پيش همزمان با انتقال مجلس شوراي ملي به ساختمان بهارستان و افتتاح مجلس اول به همراه پلاك فلزي عدل مظفر بر سر در مجلس نصب شد و يكي از نمادهاي پارلمان ايران شد. همزمان با پيروزي انقلاب اسلامي اين دو شير به اين دليل كه اين تصور وجود داشت كه شير و خورشيد نماد حكومت پهلوي است از سر در مجلس به پايين آمد و به همراه عدل مظفر پشت مجلس رها شد. مجسمهها پس از آتش سوزي به كنار دروازه ورودي مجلس منتقل شد. آنها در اثر جابجاييهاي متعدد آسيبهايي ديده است. از جمله اين آسيبها كنده شدن دو خورشيد روي شانه شيرها است. ابهري در باره اين دو خورشيد اظهار بياطلاعي كرد و گفت:« به نظر ميآيد خورشيد شيرها از بين رفته باشد. »
نماد شير و خورشيد يكي از كهن ترين نمادهاي ايرانيان است كه در طول تاريخ بارها به عنوان نشانه رسمي ايرانيان مورد استفاده قرار گرفته است. بررسي تاريخي به دست آمده از نقش برجستههاي كهن نشان ميدهد كه ايرانيان كهن با آن اهميتي خاص مي دادند و شير را نماد شجاعت و خورشيد را مظهر روشنايي و علامت ميترا ( مهر ) مي دانستند. اما اين پيوندي در قرار گرفتن اين دو نماد در کنار يک ديگر در دوره هاي ديگر رخ داد. ميان شير و خورشيد نسبتي وجود داشت به اين صورت كه يكي برج اسد ( مرداد ) يكي از ماههاي سال است كه خورشيد بيشترين درخشندگي را در آن دارد. اين نماد پس از ورود اسلام و بويژه مذهب تشيع در كنار هم قرار گرفت.
در ايران باستان آثار فراواني به دست آمده است که تصوير شير بر آن ها نقش بسته است. از جمله نقش برجسته تخت جمشيد که نبرد ميان شير و گاو را نشان مي دهد.
درباور شيعي نشانه حضرت علي ( ع) و يكي از القاب ايشان اسدالله است. ايرانيان عاشق خاندان علوي در تصاويري که از حضرت علي به صورت شمايل تصوير کرده اند حضرت علي (ع) در حالي که شيري در کنارش ايستاده شمشيري به دست داشت ، نقش کرده است.
نخستين اين دو در تاريخ ايران از سکه ها و پرچم آغاز شد. براساس منابع مي دانيم جز درفش كاوياني، شاهان ، بزرگان، كنارنگان و مهتران سپاه هر يك درفشي ويژه خود داشتند كه آنرا با نشانههايي كه شايد نشانه خاندان آنها بوده است ميآراستند و هنگام نبرد آنرا با خود ميداشتند . درفش شير پيكر به رنگ بنفش از گودرز كشوادگان يكي از درفشهاي مشهوري بود كه در از آن دوره ياد شده است.
فردوسي در شاهنامه مي سرايد:« زتمثال اين شير و شمشير و شيد/ شرف در شرف در شرف شد پديد» اين نشان استفاده از اين نماد تاريخ باستاني و حتي زمان خود فردوسي است.
در قرن چهارم هجري سلطان مسعود غزنوي به انگيزه دلبستگي به شكار شير دستور داد به روي پرچم ايران ترسيم كنند.
در دوره سلجوقيان نقش خورشيد نيز به اين پرچم اضافه شد و اين دو نماد در كنار يكديگر قرار گرفتند.
در دوره صفويه شاه اسماعيل اول و شاه تهماسب اول بر روي پرچم خود نقش شير و خورشيد نداشتند. پرچم شاه اسماعيل يكسره سبزرنگ بود و بر بالاي آن تصوير ماه قرار داشت. شاه تهماسب نيز چون خود زاده ماه فروردين (برج حمل) بود، دستور داد به جاي شير و خورشيد تصوير گوسفند (نماد برج حمل) را هم بر روي پرچمها و هم بر سكه ها ترسيم كنند. پرچم ايران در بقيه دوران حاكميت صفويان سبزرنگ بود و شير و خورشيد را بر روي آن زردوزي مي كردند. البته موقعيت و طرز قرار گرفتن شير در همه اين پرچمها يكسان نبوده، شير، گاه نشسته بوده، گاه نيمرخ و گاه رو به سوي بيننده. در بعضي موارد هم خورشيد از شير جدا بوده و گاه چسبيده به آن. شواليه شاردن جهانگرد فرانسوي درباره پرچم دوره شاه عباس مينويسد:« بيرق هاي نوك تيز و باريك كه بر روي آن آيهاي از قرآن و تصوير شمشير دو سر حضرت علي (ع) يا شير خورشيد بوده، در دوران صفويان رسم بوده است.
پرچم رسمي حكومت نادر از ابريشم سرخ و زرد بافته كه بر روي آن تصوير شير و خورشيد نقش بسته بود.اما درفش ملي ايرانيان در اين زمان سه رنگ سبز و سفيد و سرخ با شيري در حالت نيمرخ و در حال راه رفتن داشته كه خورشيدي نيمه بر آمده بر پشت آن بود و در درون دايره خورشيد نوشته بود: «المك الله». سپاهيان نادر در تصويري كه از جنگ وي با محمد گوركاني، پادشاه هند، كشيده شده است، بيرقي سه گوش با رنگ سفيد در دست دارند كه در گوشه بالايي آن نواري سبزرنگ و در قسمت پاييني آن نواري سرخ دوخته شده است. شيري با دم برافراشته به صورت نيمرخ در حال راه رفتن است و درون دايره خورشيد آن باز هم «المك الله» آمده است.
آغامحمدخان قاجار، سر سلسله قاجاريان، چند تغيير اساسي در شكل و رنگ پرچم داده شد، يكي اين كه شكل آن براي نخستين بار از سه گوشه به چهارگوشه تغيير يافت و دوم اين كه آغامحمدخان به دليل دشمني كه با نادر داشت، سه رنگ سبز و سفيد و سرخ پرچم نادري را برداشت و تنها رنگ سرخ را روي پرچم گذارد. دايره سفيد رنگ بزرگي در ميان اين پرچم بود كه در آن تصوير شير و خورشيد به رسم معمول وجود داشت، در اين دوره براي نخستين بار شمشيري در دست شير قرار داده شد
با پيروزي جنبش مشروطه خواهي در ايران و تشكيل مجلس، نمايندگان مردم در اصل پنجم متمم قانون اساسي آمد: «الوان رسمي بيرق ايران، سبز و سفيد و سرخ و علامت شير و خورشيد است. »نمايندگاني در توجيه رنگهاي به كار رفته در پرچم به استدلالات ديني متوسل شدند. رنگ سبز، رنگ دلخواه پيامبر اسلام (ص) و نماد دين است، بنابراين پيشنهاد شد رنگ سبز در بالاي پرچم ملي ايران قرار گيرد. در مورد رنگ سفيد نيز به اين حقيقت تاريخي استناد شد كه رنگ سفيد رنگ مورد علاقه زرتشتيان است، اقليت ديني كه هزاران سال در ايران به صلح و صفا زندگي كرده اند و اين كه سفيد نماد صلح، آشتي و پاكدامني است و لازم است در زير رنگ سبز قرار گيرد. در مورد رنگ سرخ نيز با اشاره به ارزش خون شهيد در اسلام، بهويژه امام حسين (ع) و جان باختگان انقلاب مشروطيت، به ضرورت پاسداشت خون شهيدان در پرچم تثبيت شد. در خصوص شير و خورشيد نيز اين استدلال وجود داشت كه انقلاب مشروطيت در مرداد (سال 1285 هجري شمسي 1906 ميلادي) به پيروزي رسيد يعني در برج اسد (شير). از سوي ديگر چون اكثر ايرانيان مسلمان شيعه و پيرو علي هستند و اسدالله از القاب حضرت علي (ع) است، بنابراين شير هم نشانه مرداد است و هم نشانه امام اول شيعيان. در مورد خورشيد نيز چون انقلاب مشروطه در ميانه ماه مرداد به پيروزي رسيد و خورشيد در اين ايام در اوج نيرومندي و گرماي خود است، پيشنهاد شد خورشيد را نيز بر پشت شير سوار كنند كه اين شير و خورشيد هم نشانه علي (ع) باشد هم نشانه ماه مرداد و هم نشانه چهاردهم مرداد، يعني روز پيروزي مشروطه خواهان، و البته وقتي شير را نشانه پيشواي امام اول (ع) دانسته شود شمشير ذوالفقار را نيز در دستش قرار داده ميشود.
منابع :
تاريخچه شير و خورشيد _ احمد کسروي
تاريخچه از پرچم _ ناصر برق _ مجله ماهور
تاريخ يعقوبي _ ابن واضح يعقوبي
شاهنامه فردوسي
پرچم و پيکر شير و خورشيد _ نصرالله بختورتاش
سفرنامه شاردن
|
|
نظر شما در مورد اين خبر؟
|
|
|
|
|
|
|
|
|
RSS چيست
؟
