تهران- خبرگزاري ميراث فرهنگي

گروه فرهنگ، هستي پود فروش: نمايندگان ايران تنها زماني دريافتند پرونده نوروز به فهرست جهاني يونسکو نمي پيوندد که کوئي چيرو ماتسورا مدير کل يونسکو بعدازظهر جمعه 4 آذر فهرستي از 43 ميراث معنوي را براي ثبت در سال 2006 قرائت کرد.
به اين ترتيب اميدواري  10 كشور آسيايي که با اطمينان در انتظار بودند تا نام "نوروز" را از زبان او بشنوند، به ياس تبديل شد.

 

 

سال 82  و بعد از جلسه هاي هماهنگي ميان ايران و ساير كشورهاي منطقه، تعدادي از كشورها مثل تركيه كه نوروز براي شان اهميت زيادي نداشت،اما در رفتار و ظاهر حرکت هاي هدايت شده شان نوروز را به عنوان روز ملي اعلام كرده بودند و نيز كشورهايي مثل قرقيزستان و قزاقستان نوروز سال 84 را مفصل تر از هميشه برگزار كردند. 

 

با توجه به اين كه نوروز يك آيين مشترك در حوزه تمدن ايراني است، ايران براي ارايه پرونده آن به يونسكو بايد توافق اكثر كشورهاي برگزار كننده اين آيين چند هزار ساله را كسب مي كرد. به همين علت از دو سال پيش اقدامهاي لازم را براي كسب توافق ساير كشورهاي منطقه كه نوروز در آن برگزار مي شود، آغاز كرد.
ايران، تركيه، افغانستان، پاكستان، آذربايجان، قرقيزستان، قزاقستان، تركمنستان تاجيكستان و هند كشورهايي بودند كه به اتفاق پرونده ثبت نوروز را به يونسكو ارائه كردند.

 

گردآوري، آماده سازي، تدوين و ارسال پرونده نوروز در ايران بر عهده پژوهشكده مردم شناسي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري بود.

 

 يونسكو پرونده‌هاي ميراث معنوي و يونسكو را به دو روش كشوري و منطقه اي ثبت مي كند. امسال 4 پرونده ميراث معنوي منطقه در يونسكو ثبت شده است. "رژه هيولاها و اژدهايان"، بلژيك و فرانسه، "آيين ماندينگ" در سنگال و گامبيا و "ترانه‌هاي سنتي اورتين دو" در مغولستان و چين، پرونده هايي هستند كه به صورت مشترك ثبت شدند.

به گفته مدير پژوهشكده مردم شناسي، پرونده نوروز بازبيني شده و كارشناسان اين سازمان يونسكو معتقدند پرونده كاملي ارسال شده است. اما اشکال يونسکو اين اطمينان خاطر را تاييد نمي کرد. 

 

ميرشكرايي مي گويد: پرونده اي به اين وسعت، يونسكو را سردرگم كرد.كارشناسان يونسكو هم نمي دانند كه چرا نوروز ثبت نشده است

 

دلايل ثبت نشدن نوروز به اعتقاد برخي كارشناسان، سياسي بود و عده اي ديگر پرونده ارسالي نوروز به يونسکو را درست و بي نقص مي دانند.

 

عده اي مانند عليرضا سجادپور معاون فرهنگ و ارتباطات سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري معتقدند يونسكو با تعلل در ثبت نوروز دچار زيان خواهد شد زيرا به خواست طبيعي ميليون ها انسان با فرهنگ هاي مختلف پاسخ منطقي نداده است.

 

آنچه ميرشكرايي مي داند اين است كه پرونده اي به اين وسعت، كارشناسان يونسكو را سردرگم كرده است:« حتي كارشناسان يونسكو هم نمي دانند كه چرا نوروز ثبت نشده است.» 

 

شهريار عدل كارشناس پرونده هاي ميراث جهاني ايران در يونسكو هم با تاكيد بر اين مطلب مي گويد:« هيات داوري يونسكو نه تنها سياسي با پرونده برخورد كرده بلكه روابط دوستانه يا خصمانه كشورها هم يكي ديگر از دلايل ثبت نشدن آن است.»
عدل سال ها در يونسكو فعاليت داشته و  ثبت آثار ايران در فهرست ميراث جهاني طي سالهاي مديد زير نظر او انجام گرفته است.  

عدل يكي ديگر از دلايل ثبت نشدن نوروز را برقرار نكردن ارتباط هاي نزديك مسئولان ايران با اعضاي يونسكو مي داند. «كشورهاي ديگر براي اينكه بتوانند پرونده اي را در يونسكو ثبت كنند ضيافتي ترتيب مي دهند. در يونسكو روابط انساني كاملا در ثبت شدن يا نشدن پرونده اي دخيل خواهد بود. وجود يك شاهزاده عرب در راس هيات داوري دليلي بود كه ايران را موظف مي كرد تا براي ثبت نوروز دقت بيشتري كند.» 

اما در اين ميان احمد جلالي نماينده ايران در يونسكو كه مادرش همزمان با داوري يونسكو فوت كرد اعلام داشت كه واقعه مرگ مادرم را نمي توانم فراموش كنم و تا 6 ماه ديگر به هيچ سوالي پاسخ نمي دهم. 

فاطمه فراهاني، مسئول اداره فرهنگي يونسكو در ايران هم كشورهاي حوزه تمدني ايران را در ثبت نشدن نوروز مقصر مي داند:« اين كشورها آقاي ميرشكرايي را براي تكميل پرونده ياري نكرده اند. شاهد بودم كه قرقيزستان پس از اعلام راي منفي يونسکو، پس از دو هفته، فيلم آيين نوروز خود را به دفتر تهران فرستاد.»

در اين ميان سخنان "محمد حسن خادم زاده"، مدير دفتر پروژه هاي بزرگ و دفتر پايگاه هاي پژوهشي سازمان ميراث فرهنگي دليل ديگري را هم در پس ثبت نشدن  نوروز در فهرست ميراث معنوي برايمان آشکار مي کند. او به ميراث خبر مي گويد: نبود پايگاه پژوهشي ميراث غيرملموس در سازمان ميراث فرهنگي يکي از مهم ترين دلايل اين اتفاق بوده است:« هم اکنون تشکيل پايگاه هاي پژوهشي مربوط به ميراث غير ملموس در دستور کار دفتر پايگاه ها و پروژه هاي بزرگ قرار گرفته است.»
اما آيا اين سخن مي تواند راه جديدي براي تلاش ايران براي ثبت پرونده نوروز در فهرست جهاني يونسکو باز کند.
 

عدل: كشورهاي ديگر براي اينكه بتوانند پرونده اي را در يونسكو ثبت كنند ضيافتي ترتيب مي دهند.در يونسكو روابط انساني كاملا در ثبت شدن يا نشدن پرونده دخيل است

  

يونسكو تا چند ماه پس از اعلام ثبت نشدن نوروز نامه اي رسمي مبني بر ارسال دلايل رد پرونده را براي ايران نفرستاد.

 

پس از چهار ماه مشکلات كلي پرونده را يونسكو اعلام كرد.همچنين برنامه هاي اجرايي کشورها براي حفاظت از نوروز دليل اصلي رد پرونده اعلام شد. برنامه اجرايي طرح هاي پيشنهادي كشورها و مسئولان آنها براي حفاظت از آن ميراث معنوي است. يکي ديگر از نواقص، فيلم ده دقيقه اي آن عنوان شده است. اين فيلم به گفته يكي از كارشناسان يونسكو گوياي كامل مراسم نوروز در كشورهاي حوزه تمدني ايران كه پرونده را متفقا به يونسكو ارسال كرده اند، نبوده است.

 

يونسكو برنامه هاي اجرايي ارسال شده ايران را هم در حدي ندانسته كه منجر به حفظ اين ميراث ناملموس شود. 

 ثبت نشدن نوروز در فهرست آثار ميراث معنوي يونسكو كارشناسان و مسئولان را بر آن داشت تا تلاش هاي خود را براي ثبت اين ميراث مشترك 10 كشور افزايش دهند.

 

محمد ميرشكرايي رئيس پژوهشكده مردم شناسي و مسئول تهيه و تنظيم پرونده پس از ثبت نشدن نوروز يكي از برنامه هاي مهم خود را بررسي دوباره و تكميل پرونده در سال 85 عنوان كرد. او همچنين تصميم گرفت كميته اي داخلي شامل 7 نفر از اعضاي اين پژوهشكده را تشكيل دهد تا هر ثبت ميراث معنوي زير نظر اين كميته انجام شود.

 

 پيش از اين قرار بود ايران نامه درخواست تجديد نظر را با همكاري محمد رضا وطن دوست، مسئول دفتر ثبت ميراث جهاني تنظيم و به يونسكو بفرستد اما وطن دوست به ميراث خبر مي گويد:« تا زمان ارسال پرونده نوروز من از روند تنظيم پرونده اطلاعي نداشتم بنابراين هيچ دخالتي براي تنظيم نامه تجديد نظر نخواهم كرد.» 

 

از اين پس
عضويت ايران در كنوانسيون ميراث معنوي دنيا 23 مارس همزمان با 3 فروردين به يونسكو اعلام و ايران موظف شد برنامه هاي حفاظتي‌ حفظ ميراث معنوي خود را پيش بيني و در كميته ميراث معنوي شركت كند.

 

از اين پس تصويب هر پرونده اي بايد در چهار چوب اين كنوانسيون انجام شود. اين كنوانسيون براي ثبت آثار هيات داوري از كشورهاي عضو تشكيل مي دهد.

 

ايران چهلمين كشور است كه پيش از بلژيك، اردن، اسلواكي، مولداوي، تركيه و ماداگاسكار به كنوانسيون پيوست. ايران 28 روز پيش از اتمام وقت تعيين شده يونسكو به كنوانسيون ملحق شد. پيمان نامه هم اكنون 46 عضو دارد.

تصويب كنوانسيون بين المللي ميراث معنوي الزاماتي را براي كشورها ايجاد و آنها را متعهد مي كند تا از ميراث هاي معنوي خود پاسداري كنند و به اين منظور بايد تشكيلاتي در كشور پيش بيني كنند. اين كنوانسيون همچنين به منظور تشكيل كميته ميراث معنوي در يونسكو تدوين شده است.

 

براي پيگيري كنوانسيون و مشخص شدن ساختار حقوقي آن، كشورهاي عضو از 27 تا 29 ژوئن 2006 مصادف با 6 تا 8 تير 1385 گرد هم مي‌آيند. فقط كشورهايي حق حضور در اين ملاقات را دارند كه تا 30 مارس، 10 فرودين كنوانسيون را امضا كرده باشند. محمد مير شكرايي رئيس پژوهشكده مردم شناسي، درباره اين جلسه گفت:« تا 8 تير زمان زيادي نداريم ايران از هم اكنون بايد برنامه اي منظم براي حضور فعال خود در اين كميته داشته باشد.»

 

كميته بين‌المللي كنوانسيون از 18 عضو تشكيل خواهد شد كه در صورت افزايش اعضاي به 50 دولت، اين كميته هم 24 نفره مي‌شود. مديريت صندوق كمك به ميراث معنوي و داوري به اين كميته سپرده مي شود و اين كميته مي تواند در خواست كند تا همانند ثبت ميراث جهاني، ميراث معنوي كشور ها هم سالي يك بار انتخاب شود.

 

بر اساس اين كنوانسيون كشورهاي عضو موظف هستند به منظور حفظ و حمايت از ميراث معنوي سرزمين‌شان كه شامل سنت‌هاي شفاهي، هنرهاي نمايشي، آداب اجتماعي و جشن‌ها مي‌شود اقدامات حفاظتي انجام دهنده تا اين ميراث به نسل‌هاي بعدي منتقل شود.