تهران_ خبرگزاري ميراث فرهنگي

گروه استانها: 8 بهمن سال 1384 روزي تاريخي براي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري محسوب مي شود. در اين روز هماهنگي ميان تمام دستگاه هاي اجرايي شهري باعث شد تا برج جهان نما که در محافل فرهنگي به يکي از خبرسازترين اتفاقات فرهنگي کشور بدل شده بود تعديل شود.

هر چند طي دو سال گذشته با جلوه گر شدن اخبار مربوط به تنگه بلاغي، نگاه ها به سمت اين حوزه فرهنگي در نزديکي دشت پاسارگاد جلب شده بود، اما همچنان دلواپسي ها در مورد ارتفاع بيش از حد برج جهان نماي اصفهان و تعرض به حريم و منظر آسماني ميدان نقش جهان وجود داشت. 

طي دو دهه گذشته موضوع منظر تاريخي و فرهنگي يک اثر تاريخي يا باستاني از مهمترين مباحث فرهنگي، پيرامون يک اثر باستاني بوده و کشورهايي چون فرانسه، ايتاليا و اسپانيا توانسته‌اند تا حد زيادي منظر تاريخي آثارشان را حفظ کنند.

 

پيش از اين، ساخته شدن يک بناي جديد در نزديکي يک اثر تاريخي يا باستاني منوط به رعايت ضوابط حرايم در نظر گرفته براي آن اثر بوده که معمولا بيش از 100 متر تجاوز نمي‌کرده است. اما با طرح موضوع منظر تاريخي و فرهنگي يک اثر ميراثي، حريم آثار برخي کشورهاي يادشده به کيلومترها رسيده است. براي مثال مي‌توان از خانه‌هاي تاريخي قرون وسطاي فرانسه نام برد که قريب به دو کيلومتر منظر تاريخي و فرهنگي دارند.

هر چند طي دو سال گذشته با جلوه گر شدن اخبار مربوط به تنگه بلاغي، نگاه ها به سمت اين حوزه فرهنگي در نزديکي دشت پاسارگاد جلب شده بود، اما همچنان دلواپسي ها در مورد ارتفاع بيش از حد برج جهان نماي اصفهان و تعرض به حريم و منظر آسماني ميدان نقش جهان وجود داشت

 

طرح موضوع منظر تاريخي و فرهنگي نخستين‌بار در اجلاس يونسکو براي آثار ثبت شده در فهرست ميراث جهاني مطرح شد و سپس کشورهايي که نسبت به حفظ هويت تاريخي و فرهنگي‌شان متعصب بودند آن را به ديگر آثار کشورشان تعميم دادند.

 

ميدان نقش جهان از جمله نخستين آثار ايراني است که در سال 1979 در فهرست ميراث جهاني به ثبت رسيد و از آن به عنوان يکي از بزرگترين ميادين جهان ياد شد.

 

اين ميدان در دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ بنا شده‌ و طول‌ آن‌ از شمال‌ به‌ جنوب‌ بالغ‌ بر 500 متر و عرض‌ آن‌ 165 متر است‌. در اطراف‌ اين‌ ميدان‌، مسجد عباسي‌ ( مسجد امام )، مسجد شيخ‌ لطف‌ الله، عمارت‌ عالي‌قاپو و سردر قيصريه‌ قرار گرفته‌ است‌. اين‌ ميدان‌ در دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ و جانشينان‌ او، محل‌ برگزاري‌ جشن‌ها، بازي‌ چوگان‌، رژه‌ قشون‌ و‌ نمايش‌‌ بوده‌ است‌.

 ميدان نقش جهان يکي از بزرگترين ميادين جهان است و در تاريخ 8 بهمن 1313 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد. اين ميدان به علت ارزش هاي منحصر به فرد تاريخي در سال 1979 در فهرست ميراث جهاني قرار گرفت و از آن تاريخ تا امروز نام ميدان نقش جهان همراه اصفهان در دنيا ثبت شد.

 

برج جهان‌نما ساختماني به ارتفاع 50 متر است که در 700 متري ميدان نقش جهان با خراب شدن کاروانسراي صفوي تحديد ساخته شده است.

ساخته شدن اين برج در سال 1375 از سوي شهرداري وقت اصفهان به مرکز تجاري و فرهنگي در کميسيون ماده 5 پيشنهاد شد و مورد موافقت قرار گرفت. اما خلاف خواست نماينده ميراث فرهنگي در کميسيون ماده پنج نقشه‌هاي مربوط به ساخته شدن برج جهان‌نما در اختيار سازمان ميراث فرهنگي قرار نگرفت  و اين برج با وجود مخالفت‌هاي سازمان ميراث فرهنگي و نهادهاي فرهنگي کشور ساخته شد.

 موضوع پيوستن ميدان نقش جهان به ميراث در خطر با حضور بازرسان يونسکو در سال 1380 در ايران مطرح شد و آنها که از پله سوم مسجد شيخ لطف‌الله انتهاي برج جهان‌نما را از ميدان نقش جهان مشاهده کردند، اعلام کردند خط آسماني و منظر تاريخي و فرهنگي ميدان نقش جهان مخدوش شده است و در صورتي که دولت ايران نسبت به تعديل برج جهان‌نما اقدام نکند، ميدان ثبت جهاني نقش جهان در فهرست ميراث در خطر قرار مي‌گيرد.

 

پيگيري رسانه ها به ويژه ميراث خبر در پوشش اخبار برج جهان نما از يک سو و ابراز نگراني دولتمردان از سوي ديگر ، ماجراي جهان نما را به يک حادثه ناگوار داخلي بدل کرد و تا آنجايي پيش رفت که مقامات بلند پايه کشوري نيز به جمع دلواپسان ميدان نقش جهان پيوستند.

 

ساخت و ساز در برج جهان نما بر خلاف تمام تذکرات سازمان ميراث فرهنگي و ديگر مديران کشوري ادامه يافت تا سرانجام گروهي از متصديان برنامه ريزي شهري فرانسه به همراه کارشناساني از ايکوموس ( انجمن بين المللي سايت ها و بنا هاي تاريخي ) از طرف کميته ميراث جهاني (WHC ) در تاريخ 4 تا 11 ژولاي 2002 (مردادماه سال 81 ) از محل ميدان نقش جهان و شهر اصفهان بازديد كردند. اين گروه در پايان اين سفر اعلام كردند که شهر اصفهان نياز مند يک برنامه ريزي شهري جامع همراه با کنترل ارتفاع ساختمان ها است.

 

اين گروه پس از بازديد از ميدان نقش جهان و برج جهان نما اظهار داشتند که ميدان نقش جهان را نمي توان منفرد و مجزا از اطراف آن ديد و آنچه که در قالب بافت تاريخي اصفهان مانند کمربندي دور تادور ميدان نقش جهان را در بر گرفته موضو عي است که بايد مورد توجه قرار گيرد. اين گروه در پايان به منظور حفاظت از ميدان نقش جهان، راي به تخريب 4 طبقه از برج جهان نما داد.

سازمان جهاني يونسکو ضمن اظهار نگراني از احداث ساختمان جهان نما در حريم ميدان امام، تهديد مي کند که ميدان امام – نقش جهان – را در فهرست ميراث در خطر قرار خواهد داد

 

کميته ميراث جهاني در بيست و هفتمين جلسه خود در پاريس موضوع جهان نما را مورد بررسي قرار مي دهد و نتيجه اين جلسه به صورت مکتوب توسط «فرانسيسکو باندارين»، مدير مرکز ميراث جهاني براي احمد جلالي نماينده دايم ايران در يونسکو ارسال مي شود. در اين نامه آمده است:« بر اساس راي نهايي اين کميته دولت ايران تا اول فوريه 2004 مهلت دارد تا آخرين گزارشات در مورد وضعيت حفاظتي ميدان نقش جهان را به مرکز جهاني يونسکو ارسال کند تا در اجلاس 2004 يونسکو بر اساس گزارشات ارسالي درمورد ميدان نقش جهان تصميم گيري شود.»

 

سازمان جهاني يونسکو ضمن اظهار نگراني از احداث ساختمان جهان نما در حريم ميدان امام، هشدار داد که ميدان امام – نقش جهان – را در فهرست ميراث در خطر قرار خواهد داد.

 

اوايل بهمن ماه سال 84 کوچيرو ماتسورا، مدير کل سازمان جهاني يونسکو سفري به اصفهان انجام داد و در اين سفر تهديد يونسکو مبني بر قرار دادن ميدان نقش جهان در فهرست آثار جهاني را جدي قلمداد كرد و از مسئولان شهر اصفهان و مقامات دولتي ايران مي خواهد تا موضوع را به نحوي حل و فصل نمايند.

 

پس از پايان اين سفر؛ سيد محمد خاتمي رئيس جمهوري وقت که همراه ماتسورا به اصفهان سفر کرده بود در نامه اي از رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري وقت خواست تا در صورتي که يونسکو بدون تعديل برج جهان نما راضي به برگشت از نظر خود مي شود اين موضوع را پيگيري کند. اما پس از آن در سفر ديگري که رئيس جمهور وقت به فرانسه انجام مي دهد ماتسورا را ملاقات کرده و نتيجه اين ملاقات را در نامه اي به رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري اين گونه ذکر مي کند: «از صحبت هايي که با مدير کل سازمان يونسکو داشته ام اين گونه به نظر مي آيد که يونسکو تنها در صورت تعديل برج جهان نما به موضوع ميدان نقش جهان پايان مي دهد.»

 

حضور مسئولان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در اجلاس جهاني يونسکو در شهر دوربان آفريقاي جنوبي، باعث شد تا يونسکو فرصتي 6 ماهه به ايران بدهد و طبق مصوبه اين اجلاس در صورتي که دولت ايران تا اول فوريه سال 2006 ميلادي اقدام به تعديل برج جهان نما نكرد، ميدان نقش جهان به صورت اتوماتيک در فهرست ميراث در خطر قرار گيرد.

 

فعاليت دولت جديد نيز باعث نشد تا موضوع پيگيري پرونده جهان نما کند شود و رئيس جديد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در بدو ورود خود به سازمان موضوع رسيدگي به ماجراي جهان نما را در دستور کار قرار داد.

 

آنچه حاصل فعاليت هاي مديريت جديد سازمان بود، به تعامل ميان دستگاه هاي اجرايي کشور منجر شد و اين موضوع با حمايت دولت تا آنجايي پيش رفت که تعديل برج جهان نما آغاز شد.

 

امروز شاهد آن هستيم که برج جهان نما با تمام بزرگي و عظمت خود تعديل مي شود و تا کنون دو طبقه از انتهايي ترين ارتفاع برج برداشته شده است. برخي از کارشناسان و تحليل گران فرهنگي تعديل برج جهان نما را نشانه قدرت فرهنگي مي دانند، اما بر هيچ کس پوشيده نيست که چشم هاي نگران مردمي که به فرهنگ خود عشق مي ورزيدند، برج جهان نما را تعديل کرد.