خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ احتمال آلودگي نفتي و شيميايي در مرگ 79 دلفيني که لاشه آنها در شهرستان جاسک کشف شد، بسيار پائين است. کارشناسان؛ نزديکترين احتمال مرگ براي اين دلفين ها را کشتي هاي صيد صنعتي و تورهاي پرساين مي دانند.

رضا وحداني، رئيس اداره کل دامپزشکي استان هرمزگان در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي در اين باره توضيح داد:« موضوع مرگ 79 دلفين در حوزه تخصص فعاليتهاي قانوني محيط زيست است. ما فقط براي کمک به اين دوستان وضعيت را بررسي مي کنيم و نتايج را ابلاغ مي کنيم. تا آنجاکه موضوع مرگ اين دلفين ها را بررسي کرديم؛ بايد بگويم که خوشبختانه اثري از مرگ و مير ساير آبزيان در ميان نبوده است. حتي هيچگونه اثري از مرگ سخت پوستان و ساير رده ها هم ديده نشده است. بنابراين بحث آلودگي نفتي و شيميايي قابل ترديد است، چراکه اين آلودگي بايد بر ديگر جانوران دريا نيز اثر مي گذاشت.»

وحداني در ادامه افزود:« گفته هاي ساکنين منطقه در مصاحبه هاي متعددي که با آنها انجام داديم، دال بر اين است که کشتي هاي صيادي شب قبل از آمدن جنازه دلفين ها به ساحل در آب ديده شده اند. اين موضوع را پاسگاه منطقه نيز تأييد کرده است لذا مرگ دلفين ها بر اثر کشتي هاي صيادي، نزديکترين احتمال است.»

رئيس اداره کل دامپزشکي استان هرمزگان درباره آثار جراحت بر روي اندام دلفين ها که ناشي از گير کردن در تورهاي پرساين باشد، گفت:« به دليل اينكه هنگام كشف لاشه ها، حدود 4 روز از مرگ آنها گذشته بود و پوست بدنشان کاملأ خشک شده بود؛ بنابراين نمي توان دراين باره نظر قاطعي داد.»

لازم به ذکر است که تورهاي صنعتي پرساين معمولأ براي تن‌ماهي استفاده مي شود و در اندازه هاي بزرگ به آب انداخته مي شود. اگر اين تورها خوب به آب انداخته نشود ماهي‌هاي ديگر را صيد مي کند، به گونه اي که وقتي جانوري در آن گير مي کند ديگر راه فراري ندارد.

همچنين معاون پژوهشي دانشگاه هرمزگان، پيش از اين نيز به ميراث خبر از احتمال مرگ دلفين ها بر اثر تورهاي صنعتي پرساين کشتي هاي صيادي گفته بود. يکي از کارشناسان زيست محيطي نيز در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي احتمال آلودگي نفتي و شيميايي در مرگ دلفين ها را بعيد دانسته بود و صيادي صنعتي را يکي از احتمالات نزديک براي مرگ اين 79 دلفين دانسته بود. وي مرگ 64 دلفيني را که لاشه آنها 3 سال پيش کشف شده بود، بر اثر همين تورها دانسته بود.

لازم به توضيح است که مهرداد کتال محسني، مديرکل حفاظت محيط زيست استان هرمزگان نيز در گزارشي که به رسانه ها ارسال کرده است، احتمال مرگ دلفين ها بر اثر تورهاي صنعتي محاصره اي پرساين را يكي از عمده ترين احتمالات دانسته است. نکته جالب در اين گزارش اشاره اي است که به آثار فرورفتگي ناشي از جسمي نوك تيز در ناحيه باله پشتي 2 يا 3 قطعه دلفين مشاهده شده است. اين امر مي تواند احتمال مرگ دلفين ها بر اثر صيادي صنعتي را افزايش مي دهد. متن کامل اين گزارش را در زير مي خوانيد:

« به دنبال مشاهده لاشه 79 دلفين مرده در سواحل شرق شهرستان جاسك در مورخ 2/7/86 توسط ماموران گشت يگان محيط زيست دريايي استان هرمزگان، كارشناسان واحد دريايي و معاونت طبيعي اداره كل طي روزهاي 4/7/86 الي 5/7/86 ضمن بررسي دقيق خط ساحلي حدفاصل پاسگاه كرتي تا ساحل روستاي ولك شهرستان جاسك، مصاحبه با بوميان و كسب اطلاعات محلي و تهيه عكس، فيلم لاشه از سواحل، تا حد امكان نسبت به زيست سنجي لاشه‌هاي دلفين و نمونه‌گيري از مغز، باله دمي، روده، پوست، سينه و عضلات و باله پشتي انجام و 50 درصد لاشه‌ها را در خط ساحلي تدفين و موقعيت جغرافيايي محل دفن را با دستگاه GPS ثبت نمودند. نتايج اين بررسي حاكي از اين مسائل است كه تمامي دلفين‌ها متعلق به يك جمعيت بوده و زمان مرگ تمامي آنها با يك الي دو روز اختلاف در هفته آخر شهريورماه جاري در يك دوره زماني اتفاق افتاده است.

بررسي نشان از علائم ظاهري خاصي بر روي لاشه‌ نبوده و تنها بر روي 2 يا 3 قطعه، فرورفتگي ناشي از جسمي نوك تيز در ناحيه باله پشتي جانور مشاهده شد. نحوه قرار گرفتن و توزيع لاشه بر روي خط ساحلي حدودأ 15 كيلومتري، به صورتي بود كه بيشترين تعداد (90 درصد) پراكنده، و با فاصله‌هاي 500 تا 700 متري از يكديگر قرار گرفته بودند به طوري كه بيشترين لاشه مشاهده شده دريك نقطه 3 قطعه بوده و كمترين طول يك قطعه دلفين مشاهده شده 90 سانتي متر و ماگزيمم طول 84/1 متر از اين ميان در 70 درصد مرگ و مير حاصله در لاشه ها با طول بيش از 160 سانتي متر ديده شده است و وزن متوسط دلفين ها 70 كيلوگرم و تمامي دلفين‌ها از گونه دلفين‌ معمولي (Delphinus delphis)مي‌باشند. بهاي مطالبه ضرر و زيان ناشي از تلفات دلفين ها بالغ بر سه ميليارد و يكصد و شصت ميليون ريال برآورد مي‌شود.

لازم به توضيح است در حدود 25گونه پستاندار دريايي در آبهاي خليج‌فارس و درياي عمان زيست مي کنند كه شامل: نهنگها، وال‌ها، دلفين‌ها، پرپويز و گاودريايي است. از اين ميان بيش از 13 گونه دلفين در دو درياي ذكر شده مشاهده شده‌اند. در حال حاضر تمامي گونه‌هاي پستانداران دريايي در ليست عهدنامه گونه‌هاي مهاجر و عهدنامه CITES قرار گرفته و در دسته بندي سازمان حفاظت از طبيعت و منابع طبيعي IUCN به عنوان گونه‌هاي در معرض خطر انقراض معرفي شده‌اند. براساس مجموعه قوانين و مقررات سازمان حفاظت محيط زيست نيز تمامي گونه‌هاي پستانداران دريايي به عنوان گونه‌هاي تحت حمايت سازمان حفاظت محيط زيست قلمداد شده و شكارو صيد و هرگونه ضرر و زيان به آنها پيگرد قانوني دارد.

اعلام نظر قطعي در خصوص علت مرگ دلفين ها نيازمند بررسي نمونه‌هاي گرفته شده و كسب اطلاعات كاملتر از مراجعي نظير سازمان مركزي حفاظت محيط زيست دانشگاه علوم پزشكي، دامپزشكي، شيلات، يگانهاي دريايي نظامي و انتظامي‌ و ... مي‌باشد. بنابراين براساس بررسي اوليه، مهمترين احتمالات علت تلفات دلفين‌ها شامل موارد ذيل است:

1- به دليل آلودگي‌ مواد نفتي در خليج‌فارس (ناشي از افزايش فعاليت‌ اكتشاف، بهره‌برداري، انتقال و پالايش نفت)، آلودگي فعاليتهاي صنعتي (اعم از نيروگاه‌ها، آب شيرين‌كنها و...)، بندرگاهها، اسكله‌هاي متعدد، لايروبي و لايريزي در دريا، آلودگي ناشي از تخليه فاضلاب و زباله شناورها و سكونتگاه‌هاي شهري و روستايي و پسماندهاي كشاورزي و ساير آلودگي‌هاي ناشي از فعاليتهاي اقتصادي – اجتماعي و از طرفي به علت افزايش دماي كره زمين و افزايش دماي اقيانوسها (از جمله اقيانوس هند كه درياي عمان و خليج‌فارس نيز تابعي از آن مي‌باشند) و تغييرات شديد اقليمي و بروز خشكسالي و ساير عوامل طبيعي موجب مي شود كه پارامترهاي فيزيكوشيميايي آب دريا و سلامت و كيفيت محيط زيست دريايي دستخوش تغييرات شده و نهايتأ سلامت موجودات آبزي به خطر افتاده و تلفات آنان را به دنبال داشته باشد.

2- علاوه بر علت فوق با توجه به شواهد و علائم امر و با توجه به اينكه آبهاي دور از ساحل شرق شهرستان جاسك از جمله محل عبور تون ماهيان در اين فصل مي‌باشد و دلفين‌ها به عنوان گونه‌هاي همراه تون ماهيان محسوب مي گردند (به علت استفاده از ماهي ساردين به عنوان غذاي مشترك آنان)، در نتيجه هنگام صيد به روش صيد محاصره‌اي (پرساين) دلفين‌ها به دام مي‌افتند (اين امر به كرات در گذشته البته به تعداد چند قطعه در هر سري اتفاق افتاده است) و مي‌تواند يكي از عمده ترين دلايل اين اتفاق باشد كه اين موضوع نيز در دست بررسي است.

در نهايت اين اداره كل از عموم كاربران ساحلي و دريايي، ساحل نشينان، صيادان و... تقاضا دارد در حفظ حراست از اين آبزيان و سلامت محيط زيست دريايي نهايت تلاش و كوشش را اعمال نموده و مصافأ با توجه به وضعيت دريا و جريانات فصلي احتمالأ تعدادي از لاشه‌ها توسط جذر و مد دوباره از دريا به ساحل برگشت داده شوند. لذا از كليه شهروندان محترم تقاضا مي‌گردد در صورت مشاهده لاشه اين گونه و يا مشاهده ساير گونه‌ها و يا موارد مشكوك ديگر مراتب را از طريق تلفن‌هاي 30-6660829-0761 اداره كل حفاظت محيط زيست هرمزگان و يا واحدهاي تابعه شهرستاني را مطلع نمايند.»

لازم به توضيح است که چون برخلاف اظهارنظرهاي رسمي، هنوز کارشناسي دانشگاه تهران بر روي قسمتهاي بافت دلفين ها آغاز نشده، احتمالأ اعلام رسمي چگونگي مرگ دلفين ها به اين زودي ها نخواهد بود.

محسن ظهوري