خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ درحاليكه به آخرين روزهاي مهلت ارسال پرونده‌هاي ميراث معنوي به يونسكو نزديك مي‌شويم، خبرهاي ناخوشايندي به گوشمان مي‌رسد كه حاكي از بي‌توجهي به اهميت ميراث معنوي در كشور ماست.

از هنگامي كه موضوع ميراث معنوي در يونسكو مطرح شد و ايران به عضويت كنوانسيون مربوطه درآمد، هنوز خبر خوشي كه نشانگر ثبت يك اثر از طرف ايران در فهرست ميراث معنوي باشد، نشنيده‌ايم. در واقع از همان ابتدا خبرها حاوي "تاخير در ثبت پرونده" و  يا "نقص پرونده" بوده‌اند كه تا به امروز هنوز با همين مساله درگير هستيم.

در سال 85 رييس قبلي پژوهشكده مردم شناسي سازمان ميراث فرهنگي، پرونده نوروز را ناقص دانست. در شهريور سال 86، رييس بعدي و فعلي همين پژوهشكده عنوان كرد كه "بخشي از تاخير ثبت پرونده‌هاي ميراث معنوي به علت تغيير ضوابط يونسكو برمي‌گردد"، اما اكنون كه اين ضوابط روشن شده‌اند باز هم به نظر نمي‌رسد كه اميد زيادي براي ثبت نوروز به عنوان ميراث معنوي داشته باشيم.

در تاريخ 24/6/86، رييس هيات مديره خانه موسيقي در گفت وگوي خبري اعلام كرده بود: "ما از چند ماه قبل پرونده رديف موسيقي ايراني را براي ثبت ملي ارائه داده بوديم، اما به دليل مشخص نبودن ضوابط، هنوز به آن درخواست رسيدگي نشده است. البته اين احتمال وجود دارد که جزئيات يا نحوه ارائه اين پرونده به دليل تغيير ضوابط عوض شود."

سپس در تاريخ 26/6/86، مديرکل اداره ثبت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ابراز اميدواري کرد كه با تصويب آيين‌نامه و دستورالعمل ثبت پرونده‌هاي ميراث معنوي، بتوان تا پايان سال نخستين پرونده ميراث معنوي را در کشور به ثبت رساند.

اكنون كه در اوايل تابستان 87 قرار داريم، مي‌شنويم كه: "پرونده رديف موسيقي ايران که قرار بود به دليل تنوع و گستردگي و اهميت آن در فرهنگ شفاهي کشور، جزء نخستين پرونده‌هاي ثبتي ايران در ميراث معنوي يونسکو باشد، نه تنها براي ارائه در فهرست جهاني آماده نيست، بلکه براي ثبت ملي نيز آماده نشده است."

اين پرونده که از سال 83 براي ثبت در فهرست ميراث معنوي يونسكو مطرح شده بود، اين بار نه تنها براي ثبت، بلکه تکميل آن نيز با تاخير دوباره روبرو شده و متوقف مانده است. اين پرونده پس از گذشت سه سال باز هم به علت ناقص بودن پرونده به تعويق افتاده است.

در رابطه با پرونده نوروز هم وضع بهتري نداريم. رييس پژوهشكده مردم‌شناسي سازمان ميراث فرهنگي، در سال گذشته عنوان كرده بود: "درصورتيكه اين قوانين(قوانين و ضوابط جديد) به تصويب مجمع عمومي يونسكو برسد ايران و ساير كشورها از مرداد 1387 آگوست 2008 مي‌توانند آثار ميراث معنوي خود را براي ثبت جهاني به يونسكو معرفي كنند، يونسكو بعد از معرفي آثار، نظر نهايي خود را براي ثبت شدن يا نشدن در فهرست ميراث جهاني تا شهريور 1388 سپتامبر 2009 به كشورها اعلام مي‌كند."  

رئيس پژوهشكده مردم شناسي خاطرنشان كرده بود: "هم‌چنين در اجلاس ميراث معنوي در توكيو، تصويب شد كه هرساله كشورها مي‌توانند علاوه بر ثبت يك اثر مستقل ميراث معنوي كشور خود، يك اثر ميراث معنوي ديگر را به صورت مشترك با ساير مشترك با ساير كشورها ثبت كند."

همچنين وي يادآور شده بود:"با توجه به مصوبه ديگر اجلاس توكيو، هرساله كشورها مي‌توانند 5 پرونده ميراث معنوي كشورشان را به يونسكو ارسال كنند تا بعد از بررسي يونسكو يكي از 5 پرونده براي ثبت جهاني انتخاب شود."

حال اين سوال مطرح است كه با نزديك شده به مرداد ماه 1387، ما اكنون چند پرونده آماده براي ثبت جهاني داريم؟ كدام اثر را براي ثبت مستقل و كدام اثر را براي ثبت مشترك درنظر گرفته‌ايم؟ اصولا كدام يك از اين اثرها ثبت ملي شده‌اند كه شرط لازم براي ثبت جهاني را پيدا كنند؟

اين سوالات را از اين جهت مطرح مي‌كنيم، چون در تاريخ 6/12/86 و در خبرها از قول رييس پژوهشكده مردم‌شناسي، آمده بود: "تاکنون حدود 270 پرونده توسط پژوهشکده و به کمک 40 دانشجوي رشته مردم شناسي آماده شده و در مرحله ارسال به دفتر ثبت ميراث معنوي است. متاسفانه به دليل مشکلات مالي کار متوقف شده است که اميدواريم با در اختيار گرفتن بودجه بتوان کار را دنبال کرد."

و همين طور، خبري كه از قول رييس اداره کل ثبت سازمان ميراث فرهنگي در تاريخ 25/12/86 انتشار يافته بود:"دستورالعمل (منظور دستورالعمل‌هاي جديد ثبت ميراث معنوي است) به اداره‌ کل‌هاي زيرمجموعه سازمان در استان‌ها ابلاغ شده است تا بر اساس اين شکل جديد، استان‌ها پرونده‌هاي خود را به ما ابلاغ کنند و اگر قرار است تغييراتي در پرونده‌هاي خود اعمال کنند، براساس اين ضوابط باشد."

همچنين بنابه گفته مسئولان، در تابستان 86 با تصويب شوراي پژوهشي پژوهشگاه ميراث فرهنگي، گروه مستقل ميراث معنوي کار خود را آغاز کرد تا بتواند هم‌زمان با تغيير ضوابط ثبت جهاني ميراث معنوي، ثبت ملي پرونده‌هاي ميراث معنوي نيز آغاز شود و پژوهش‌هاي مرتبط با آن‌ها به صورت منسجم‌تر از سال‌هاي قبل انجام گيرد.

 اين اقدام پس از آن صورت گرفت که يونسکو از کشورهاي مختلف خواست که ابتدا فهرستي از ميراث معنوي خود ارائه دهند و پس از آن و بر اساس اولويت‌هاي موجود آن‌ها را براي ثبت ارائه دهد. به همين دليل يکي از اولين کارهايي که پژوهشکده مردم شناسي در اين زمينه انجام داد، ارسال نامه‌هايي به استان‌هاي مختلف بود تا دفاتر مردم شناسي استان‌ها مواردي از تجليات ميراث معنوي خود را استخراج کرده و براي اين گروه تازه تاسيس ارسال کنند.

و اما اكنون آخرين و با تمام كارهايي كه انجام شده، اخبار حاكي از اين هستند كه به دليل تاخيري که در تکميل پرونده‌هاي استاني ميراث معنوي و ثبت ملي آن‌ها وجود دارد، هنوز مشخص نيست که در کنار نوروز چه پرونده ملي ديگري براي ثبت در يونسکو ارائه مي‌شود. تاخير در ارسال پرونده‌هاي ميراث معنوي به اداره ثبت سازمان درحالي صورت مي‌گيرد که براساس ضوابط جديد يونسکو تنها پرونده‌هايي قابل ارائه براي ثبت جهاني هستند که ابتدا به ثبت ملي رسيده باشند.

آن‌چه كه مشهود است، پارادكس مشهود ميان گفته‌ها و شنيده‌ها با نتايج است. لاجرم به اين نتيجه مي‌رسيم كه انظباط و انسجام لازم براي ثبت ميراث معنوي وجود ندارد و سردرگمي‌ها همچنان ادامه دارد.

آرش نورآقايي