تهران – ميراث خبر
گردشگري ورزشي: كوهها، نمادهاي پايداري طبيعي و القاكننده حس سرفرازي و شكوه هستند. كوه به دليل ديرپا بودن و داشتن گذرگاههاي كهن، از بهترين عناصر شكلدهنده چشماندازهاي سرزميني و خاطرههاي جمعي است.
بسياري از شهرهاي ايران در نزديكي كوهها قرار دارند و اگر گذرهاي منتهي به كوهستان در اين شهرها از شر آمدوشد سنگين خودروها و هواي شهر از آلودگي در امان باشد، ميتوان چشماندازهايي بس ناب را شاهد بود. براي مثال در تهران در يك روز صاف ميتوان چشمانداز ستيغ پرجلال توچال را در شمال، كوههاي سرخهحصار را در شرق و دماوند خاطرهانگيز را در شمال شرق ديد. تركيب اين چشماندازهاي طبيعي با نماهاي تاريخي به راستي خيالانگيز ميشود.
ديدن يال بلند و برفپوش توچال از دروازه «باغ ملي» يا از درون دهليز سبز درختان پير خيابان وليعصر و ديدن «گنبد گيتي» (دماوند) از كنار برج آزادي، نه تنها سوژهاي جذاب براي هر گردشگر خارجي خواهد بود، بلكه براي هر شهروند اين شهر هم عاملي است كه دست كم چند لحظهاي او را به عالم خيال ميبرد و نشاطي براي ادامه راه و كار او فراهم ميسازد.
همچنين براي هر كس، جالب توجه و براي گردشگران خارجي حتي شگفتآور است كه ميتوان در يك روز زمستاني، در جنوب يا مركز تهران هواي آفتابي يا نيمهابري داشت و در شمال شهر شاهد بارش برف بود.
در همدان ميتوان از همه جا الوند سربلند را ديد و ميتوان در گذرگاه تاريخي گنجنامه با ديدن سنگنبشتههايي دو هزار و چند صد ساله و گام زدن در ميان درختان كهنسال و كنار آبي شفاف، ساعاتي خاطرهساز را براي خود تدارك ديد.
در اصفهان ميتوان از كنار زايندهرود، كوه صفه را ديد كه با فراز بر فرود دامنههاي خود براي شهر جلگهاي فراهم ساخته است.
در كرمانشاه، ميتوان در كنار سراب طاقبستان، بزرگترين نعمت كوهستان يعني آب را با فخر حصاريهاي باستاني و غرور سختونها يك جا داشت.
در بم ميتوان از فراز تپه ارگ و در گرماي توانفرسايي كه كوچههاي خشتي ديرسال را در خود گرفته، نگاهي افكند به كوههاي بارز در انتهاي دشت و درختكاري جاري در سايهساز دهليزهاي آن را حس كرد و همچنين است در يزد با شيركوه در كرمان با جوپار و ... پرشمار شهرها و روستاهاي ديگر كه در سايه لطف كوهسار پديد آمده و ادامه زندگي ميدهند و چشماندازهاي فاخر دارند.
بسياري از محلهها و گذرهاي كهن و با ارزش ما نابود شده يا يكپارچگي و هويت كامل خود را از دست دادهاند. اما محورهاي كوهستاني يا كوهپايهاي بيشماري هم هستند كه در قالب آثار طبيعي و تاريخي قابل تعريف و داراي ارزشهاي ويژه هستند، بايد آنها را شناخت و حفاظت كرد.
در تهران ميتوان ثبت خيابان دربند را به فال نيك گرفت و آن را سرآغاز شناسايي ميراث كوهپايهاي و گامي در معرفي جلوهگاههاي خاطرات جمعي شهر دانست.
نمونههاي ديگر هم در تهران و حومه آن هست. بقاياي باغهاي طرشت با كوچههاي پيچ در پيچ و ديوارهاي كاهگلي در شمال غرب، بوستان جمشيد و راه پيادهروي كلكچال، منطقه سنگنوردي بنديخچال، راه پس قلعه - اوسون - ايست كمر - پناهگاه كارگر (قله توچال) در شمال قصر فيروزه و سرخهحصار در شرق، كوه بيبي شهربانو و چشمه علي در جنوب و درهها و رودخانههاي كوچك ديگر (كه وجودشان در اين شهر خشك، غنيمتي پرقدر است) و كوچه باغهايي ديگر... .