از ميان تازه‌ترين نوشته‌هاي دكتر شكرخواه پازل ادبيات ارتباطات را انتخاب کرده‌ايم تا هم مطالب مهم ارائه شده در اين مطلب را دوباره به ياد آوريم و هم  سپاسگزار لطفي باشيم که ايشان هميشه و به ويژه در اين روزها به خبرگزاري ميراث فرهنگي داشته‌اند.

***********************************************

تدريس، آميزه‌اي از مواد آموزشي؛ وسايل كمك آموزشي؛ سخنراني و سمينار است. ما اينجا در ايران عليرغم كارهاي گسترده‌اي كه طي سال هاي پس از انقلاب با كوشش هاي فردي پروفسور كاظم معتمد نژاد پدر ارتباطات نوين ايران صورت گرفته و يا با ترغيب ايشان به تدوين ادبيات توسط ديگران انجاميده است؛ كماكان روي پله اول ادبيات ارتباطات ايستاده‌ايم. اين را به كميت نمي‌گويم به كيفيت مي‌گويم و به طيفي كه جاي‌هاي خالي آن؛ پازلي نيمه تمام را در چشمان منتظر قاب مي‌گيرد.

اجازه بدهيد در اين مجال كوتاه به قطعات چيده شده اين پازل - مثل تاريخ روزنامه‌نگاري در ايران- كاري نداشته باشم و صرفاً دنبال قطعات گمشده باشم. شايد در اين فاصله كه بازار كتاب؛ دوباره گرمائي فصلي به خود گرفته نگاهي بر اين سطور؛ ولو به تصادف؛ بيتوته كند.

قطعات گمشده پازل ادبيات ارتباطات در ايران از چشم من از اين قرار است:

- مقولات مربوط به توليد رسانه‌اي؛ اعم از ساختارهاي سازماني؛ تكنولوژي‌ها؛ گردش كار و مقولات مؤثر بر كنترل و دروازه‌باني.

- مقولات مربوط به توازن توليد در سه سطح اخبار محلي؛ ملي و بين‌المللي (توازني كه حتي در توليدات خبرگزاري‌هاي ايران هم به چشم نمي‌خورد)

- ادبيات مربوط به رسانه‌ها و فرايندهاي سياسي (هنوز مرزهاي روزنامه‌نگاري سياسي و حرفه‌اي مخدوش است، گاه پيرو تئوري مسئوليت اجتماعي مي‌شويم؛ گاه با اقتصاد سياسي مي‌رانيم و گاه ركن چهارمي مي‌شويم و گاهي هم گلي به گوشه جمال توتاليتاريسم. ترجمه و تدوين در اين زمينه بسيار حياتي به نظر مي‌رسد و از سر درگمي‌هاي آزار دهنده موجود مي‌كاهد).

- عرصه مطالعات فرهنگي بدجوري خالي مانده‌است و براي فاكتوريالي تماشا كردن فرهنگ، ارتباطات و رسانه چيزي نداريم. حال آنكه در سپهر جهاني ادبيات ارتباطات؛ همه دارند تلاش مي‌كنند تا جايگاه رسانه‌ها را بر روي نقشه قدرت و ثروت از جنبه فرهنگ هم تعيين كنند.

- عليرغم تنوع قومي در ايران متأسفانه هنوز رد پايي از ادبيات موسوم به قوم‌شناسي (Ethnicity) به چشم نمي‌خورد.

- براي مقولات مربوط به كودكان زنان – دو عرصه مورد غفلت روزنامه‌ها- حتي جزوه‌اي هم در اختيار نداريم و به اين مقوله اضافه كنيد مباحث مهم مرتبط با جنسيت (Gender) را.

- متأسفانه براي مديران رسانه‌ها هم منبعي موجود نيست تا آنان با مقولات كشمكش‌برانگيز ايدئولوژي و پراكسيس رسانه‌اي آشنا شوند و بي‌دليل انرژي بدنه تحريريه‌ها را هدر ندهند. راستي كدام وجه يا وجوه از مخاطبان براي آنها مطرح است؟ دانش؟ باور؟ پارتيزان بودن؟ رفتار؟ رشد؟ توسعه؟ سمپاتي؟ .....؟ اساساً رسانه با كدام رخساره بايد در برابر مديران بنشيند؟ با رخساره تأثيرات پر شدت (تئوري تزريقي)؟ يا با رخساره تاثيرات كم شدت(مخاطب آگاه و مرگ مولف)؟ اگر چنين ادبياتي توليد شود تازه بر مديران معلوم مي شود كه رسانه؛ رسانه است؛ اصلا نمي نشيند؛ فرمان پذير نيست و پارامترهاي فراوان ديگري هم هست كه اگر مديران آنها را نشناسند؛ بر خواسته هايشان هاشور خواهد خورد.

- در زمينه هاي تحليل متن؛ تحليل عكس و مقوله هاي مرتبط با بازنمود و انگاره سازي هم متاسفانه منبع و مرجعي كه كاملا همه فهم و كاربردي باشد؛ ترجمه و تدوين نشده است.

- متاسفانه ادبيات تطبيقي هم نداريم و مثلا نمي توانيم خودمان را حتي در آينه نظام هاي رسانه اي كشورهاي اطراف مان ببينيم.

- براي ادبيات مرتبط با رسانه هاي مدرن هم كار ويژه اي صورت نگرفته است حال انكه بحث هاي تكنولوژي هاي نوين ارتباطي به عنوان پارادايم و به عنوان شاخص تغيير گفتمان؛ قفسه هاي فراواني را در كتابخانه هاي دنيا به خود اختصاص داده اند.

اجازه بدهيد تمام كنم و به عرصه هاي ديگري چون گرافيك رسانه اي، روابط عمومي، پژوهش هاي ارتباطي، حقوق ارتباطات و اخلاق رسانه اي نپردازم. اميدوارم چند رساله دكتري در زمينه آسيب شناسي ادبيات ارتباطات در ايران بتواند راه را براي يك سمينار جدي در اين زمينه بگشايد و مترجمان و مولفان را به ريل هايي بكشاند كه قطار دانش ارتباطات از آنجا مي گذرد.