| علم بندي و علم واچيني در گيلان
|
|
علم بندي مراسمي است كه معمولا در همه بقاع متبركه استان گيلان طي آدابي خاص انجام مي گيرد و نهايتا در هفته اول ماه محرم (در هر بقعه شب به خصوصي) همه علم ها بسته مي شود.
|
|
تهران،1 اسفند 1383، ميراث خبر
جاذبه هاي گردشگري _ علم بندي مراسمي است كه معمولا در همه بقاع متبركه استان گيلان طي آدابي خاص انجام مي گيرد و نهايتا در هفته اول ماه محرم (در هر بقعه شب به خصوصي) همه علم ها بسته مي شود. علم چوب مخصوصي است كه در بقاع قديمي اغلب يا تزييناتي فلزي به ويژه، در قسمت بالا همراه است و يكي از بارزترين علايم آن داشتن دو سر اژدهاست. مثلا در بقعه آقا سيد ابوالقاسم واقع در بويه (منطقه اشكور) علمي با اژدهاي دو سر ديده مي شود. عين همين نوع علم در بقعه آقاميرمظفر، در سوستان از توابع لاهيجان هم ديده مي شود. كه بسيار بزرگ و از جنس مفرغ و پركار است. بقعه اژدها بلوچ در لشت نشاء نيز داراي علمي فوق العاده زيباست كه دو طرف آن دو سر اژدها دارد.
علم بندي با روشن كردن شمع، نذر و نياز و حاجت خواهي همراه است. شخصي كه نذر و نيتي دارد پارچه سبز رنگي را به عشق امام حسين، حضرت علي و ديگر ائمه اظهار بر علم مي بندد.
هر تكه پارچه اي كه بر علم بسته مي شود در حقيقت خواهش و تمناي يك روستايي است كه از امامزاده محل خود انتظار دارد.
مراسم علم بندي كه در ماسوله به آن طوق بندي هم مي گويند در سراسر گيلان در هفت شب اول محرم انجام مي گيرد ولي در هر بقعه اي در يك شب به خصوص مراسم انجام مي شود.
علم واچيني هم در يك نوبت ديگر كه البته در هر بقعه زمان آن فرق مي كند با مشاركت مستقيم كساني كه علم را بسته اند و حضور عده كثيري از اهالي محل انجام مي گيرد. در اين روز كساني كه در فاصله علم بستن و علم واچيدن نذر و نيازشان برآورده شده با قرباني كردن گوسفند و طعام دادن به زايران حضور فعال تري دارند.
مراسم علم بندي و علم واچيني كه از مراسم بسيار قديمي و رايج در گيلان است امروزه به سه صورت سنتي، نيمه سنتي و مذهبي رايج است. علم بندي و علم واچيني سنتي امروزه فقط در چند نقطه از كوهستان هاي گيلان رايج است و نشان از يادگارهاي گذشته تاريخ گيلان و دوره قبل از اسلام دارد. علم بندي و علم واچيني نيمه سنتي در واقع همان مراسم سنتي است كه با معتقدات ديني و اسلامي هم آميخته و در تعدادي از بقاع گيلان چه در كوهستان و چه در منطقه جنگلي ميان بند رايج است. علم بندي و علم واچيني مذهبي تقريبا در همه بقاع جلگه و كوهستان رايج است و كاملا رنگ اسلامي دارد.
در سيد سرا بزرگوار در ديلمان ده تا پانزده روز مانده به شهريور بعد از برداشت محصول علم واچيني دارند و گالشان منطقه به اين مراسم بسيار دلبسته اند.
در پنسي واقع در ليل از توابع لنگرود، اواسط پاييز كه چوپانان عازم جلگه هستند علم را مي بندند و دو هفته بعد كه ديگر رسما مي خواهند منطقه را ترك كرده به جلگه بيايند در يك روز جمعه با حضور اهالي جنگل نشين اطراف علم را وا مي چينند. در اين روز اهالي روستاهاي ليل، بيرومه، لات ليل و بلوردكان هم شركت مي كنند.
در بقعه مازوكوتي (فيروزكوه) علم را در يك روز جمعه از مرداد ماه (مصارف با نوروز باستاني گيلاني) طي مراسم مخصوصي وا مي چينند. در اين روز زوار بسياري در مراسم شركت مي كنند كه به اصطلاح شلوغ ترين روز سال اين بقعه است.
در بقعه آقا سيد قاسم در خور تو نزديك به روستاي چوشل از توابع سياهكل هفت روز مانده به پاييز در يك روز جمعه علم را مي بندند و جمعه هفته بعد طي مراسم خاصي آن را وا مي چينند.
در نورالعرش، پاي كوه درفك، علم را بيست روز گذشته از تابستان مي بندند و ده روز نگاه مي دارند و آن گاه طي مراسم بسيار مفصلي كه همراه با شيلان كشي است و از اطراف و اكناف منطقه جمعيت زيادي مي آيند باز مي كنند.
بزرگ ترين مراسم علم بندي و علم واچيني در بقعه معروف به شاه شهيدان انجام مي شود. فاصله بستن علم و واچيدن آن تقريبا 10 روز طول مي كشد و بهترين مراسم در سر تا سر گيلان در اين محل انجام مي گيرد. روز علم واچيني يك روز جمعه تابستاني بعد از درو و خرمن است در اين روز از سراسر منطقه جلگه اي، جنگلي و كوهستاني مردم از زن و مرد و كودك به بقعه شاه شهيدان مي آيند و در صحراي اطراف بقعه اطراق مي كنند. آنها بهترين و پر نقش و نگارترين لباس هاي خود را مي پوشند و هر كس به اندازه كافي غذا به همراه دارد. علاوه بر اين بسياري از نذر گذاران كه به حاجت خود رسيده اند در اين روز قرباني كرده و طعام مفصلي به زوار مي دهند.
در كوه پس ديلمان يعني در بقعه امامزاده قاسم و امامزاده حمزه نيز مراسم سنتي است. اهالي روستاهاي تابستان نشين اطراف كمني از جمله لات و نوده در مراسم علم بندي و علم واچيني سنتي خود معتقدند اول علم خود را بايد به محل دعا كوه (قله كوهي بلند كه مقدس است) ببرند. آن گاه طي تشريفاتي حركت داده به گرده كول (كمني) بياورند. در آن جا مراسم علم واچيني از نوع سنتي با جشن و شادماني همراه است. در اين مراسم حاجت مندان فرايض ديني خود را به جاي مي آوردند و اداي نذري را كه كرده اند برمي آوردند. در عين حال از اقوام، خويشان و آشنايان دور و نزديك خود نيز كه در سراسر منطقه وسيع جنگلي و ييلاقي كوهستان پراكنده اند ديد و بازديد به عمل آورده و صله رحم به جا مي آورند. دختران و پسران جوان در اين روز معمولا همسران آينده خود را پيدا مي كنند.
در بقاعي كه علم بندي و علم واچيني نيمه سنتي دارند رنگ مذهبي مراسم بيشتر است. علم بندي در يكي از روزهاي هفته اول ماه محرم انجام مي گيرد اما واچيدن آن منوط به دروي محصول و خرمن است كه معمولا به شهريور ماه موكول مي شود و طي مراسمي كه بي شباهت به علم واچيدن سنتي نيست انجام مي گيرد.
در بقعه امامزاده قاسم و ابراهيم واقع در لسبو (اشكور سفلي) علم اول ماه محرم بسته مي شود و واچيدن آن موكول به برداشت محصول طي مراسم مفصلي در مرداد ماه مي شود.
در بقعه امامزاده ابوالحسن واقع در گرده كول كمني علم بندي با مراسم ويژه عزاداري در روزهاي سوگواري اوايل محرم همراه است اما علم واچيني در دهم مرداد ماه يعني چهل روز گذشته از تابستان انجام مي گيرد. مراسم جوري برگزار مي شود كه سه يا چهار روستاي عمده اطراف كمني هم در آن شركت داده مي شوند. بدين ترتيب كه مراسم علم واچيني در سه جمعه يا چهار جمعه پياپي (يك ماه تمام) اجرا مي شود و هر دفعه نوبت يك روستا ست.
شيلان كشي و اطعام پاي اهالي روستايي است كه نوبت آنها مي شود. جمعيت در اين چهار روز در اطراف بقعه كه بر بلندي يكي از مرتفع ترين كوه هاي منطقه بنا شده موج مي زند.
در بقعه آقا سيد صالح و آقا سيد سلطان حسين در ليش مهرين سياهكل روز اول ماه محرم علم را مي بندند و بعد از برداشت محصول در يك روز جمعه وا مي چينند، در سال هايي كه ايام محرم تابستان مي افتد استثنائا اولين جمعه بعد از عاشورا را به اين مراسم اختصاص مي دهند.
در بقعه آقا سيد حسن ازبرم سياهكل كه گويند از پسران امام موسي كاظم (ع) است روز سوم محرم علم بندي دارند اما علم را پس از برداشت محصول در يك روز (ترجيحا روز جمعه) وا مي چينند.
در بقعه آقا سيد اسماعيل واقع در ميان محله تموشل (تخم شل) لاهيجان علم اول ماه محرم بسته مي شود و در 28 صفر باز مي شود اما گاهي نيز تا برداشت محصول طول مي كشد و اين منوط است به اين كه فصل برداشت با مراسم تا چه حد دور يا نزديك باشد. اگر مراسم در 28 صفر انجام گيرد با سوگواري و عزاداري همراه و اگر موكول به بعد از برداشت محصول باشد با جشن و سرور اجرا مي شود.
در كاچاي چهارده يعني در بقعه آقا سيد ناصرالدين كه كنار سپيد رود واقع شده و يك بقعه كاملا جلگه اي است علم بندي در اول ماه محرم برگزار مي شود و علم واچيني در 28 صفر، اما اگر مصادف با دروي برنج و خرمن شد مراسم علم واچيني تحت الشعاع كار قرار مي گيرد و به بعد از دروي برنج موكول مي شود.
|
|
نظر شما در مورد اين خبر؟
|
|
|
|
|
|
|
|
|
RSS چيست
؟
