تهران – ميراث خبر 

 گروه فرهنگ، مهري بيرانوندي: تقويم جلالي يا ملكي تقويمي است كه در زمان سلطنت جلال‌الدين ملكشاه سلجوقي تدوين شد كه تقويم فعلي ايران به همان پايه است. علل وضع اين تقويم اين بود كه چون تاريخ يزدگردي كه اختصاص به زردشتيان داشت بدون كبيسه حساب مي‌شد به همين جهت نوروز ثابت نمي‌ماند و با اول بهار كه ابتداي سال طبيعي است مطابقت نداشت، به همين علت خواجه نظام‌الملك و سلطان ملكشاه در صدد اصلاح تقويم برآمدند، در نتيجه جمعي از منجمين مامور تنظيم تقويم شدند كه از جمله حكيم عمر خيام، ميمون بن نجيب واسطي، ابوالمظفر استقراري و چندتن ديگر را برشمرده‌اند. محل كار رصدخانه را به اختلاف در اصفهان و ري و نيشابور ذكر كرده‌آند. مبدا اين تاريخ را ابن اثير ضمن وقايع سال 471 هجري قمري نوشته است كه روز جمعه نهم رمضان سال 471 ه.ق (مطابق 15 مارس 1078 ميلادي) است. سال جلالي از اول بهار (نوروز سلطاني) آغاز مي‌شود. اسامي ماه‌ها عبارتند از فروردين الي آخر و سال به فصول چهارگانه تقسيم شده است. در اين تقويم اول سال روزي است كه خورشيد بين ظهر روز قبل و ظهر آن روز وارد برج حمل (نقطه گاما) مي‌شود، به همين علت سال جلالي برخلاف سال مسيحي كه در هر ده هزار سال قريب سه روز با سال حقيقي اختلاف پيدا مي‌كند هميشه مطابق با سال حقيقي است از اين‌رو آن را مي‌توان دقيق‌ترين تقويم جهان دانست. سال‌هاي كبيسه در تقويم جلالي (مانند تقويم كنوني ايران) ثابت نيستند و كبيسه كردن مطابق با نتايج رصد هر سال است. كبيسه معمولا بعد از چهار سال يك بار اجرا مي‌شود ولي بعد از هر 29 يا 28 سال يك بار كبيسه بعد از 5 سال اجرا مي‌شود يعني به جاي سال 32 سال 33 را كبيسه مي‌گيرند. تقويم رسمي ايران بر اساس تقويم جلالي است. در كتاب علم و تمدن در اسلام تاليف «سيدحسين نصر» در مورد حكيم عمر خيام و تقويم جلالي آمده است: «عمر خيام، بزرگ‌ترين شاعر شناخته شده ايران در مغرب زمين و همچنين از برجسته‌ترين دانشمندان دوره قرون وسطي بوده است. در 475/76-1074 در رياضيات مشهور بود و ملكشاه از او براي اصلاح تقويم دعوت كرد. اين تقويم كه به جلالي معروف است، هنوز در ايران رايج است و دقيق‌تر از تقويم گرگوريايي است.» منابع: 1- نصر، سيدحسين، علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، نشر انديشه، تهران، 1350. 2- بيات، عزيزا...، تاريخ ايران از ظهور اسلام تا ديالمه، انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي، تهران 1370.