استاد علوم ارتباطات دانشگاه تهران نمايش چهره واقعي يک تمدن و بازنمايي صحيح رسانه اي آن در سطح جهاني را يکي از اصلي ترين تاثيرات رسانه در توسعه گردشگري عنوان کرد.

دکتر"سعيدرضا عاملي" در اين زمينه گفت:«رسانه در دنياي امروز  ارتباط معناداري با تمام مظاهر توسعه اي اعم از  اجتماعي، اقتصادي ،سياسي وفرهنگي  دارد و اصولا در چنين تعاملي است که رسانه معنا پيدا مي کند. قابليت رسانه در ارائه تصاويري از اين مظاهر تمدني به او قدرت مي دهد و توانايي آن درچهره پردازي است که موجب تاثير بالاي آن در صنعت گردشگري مي شود.»

وي با بيان اينکه عرصه رسانه امروز، عرصه اي جهاني است، ادامه داد:« امروزه داده هاي خام به صورت منابع ديجيتالي درآمده ودر فضاي مجازي قابل دسترسي است. به عنوان مثال شما با جستجوي کلمه«ايران» در اين فضا به انواع واقسام تصاوير درباره ايران دست پيدا مي کنيد که ممکن است واقعي يا غير واقعي باشد.»

عضو هيات علمي دانشگاه تهران تصاوير غير واقعي از ايران را يکي از موانع مهم در گسترش گردشگري آن دانست واضافه کرد:« رسانه هاي جهاني امروز اين قابليت را دارند که چهره ناديده ايران را منعکس کنند، اما متاسفانه اين چهره به دليل عملکرد سياسي وايدوئولوژيک رسانه هاي غربي مخدوش شده است. بر اساس آمار يونسکو، 93 در صد از گردشگران غربي ، که براي اولين باربه ايران مي آيند،  با ترس و اضطراب وارد کشور ما مي شوند، اما پس از ورود تصوير ذهني آنها کاملا تغيير پيدا مي کند.»

عاملي با بيان اينکه منشاء اين تصاوير ذهني از کجاست، تصريح کرد:« به عنوان مثال اطلاعاتي که در رسانه هاي پر مخاطبي مثلBBC  وCNN منتشر مي شود يا اطلاعاتي که با جستجو در موتور جستجوي عام تري مثل Google  به دست مي آيد، اطلاعاتي است که ذهنيت و تصويري منفي از ايران براي مخاطب ايجاد مي کند. اين ذهنيت هاي غير واقعي که رسانه ها موجب آن شده اند با بازنمايي صحيح رسانه اي نيز قابل تغيير هستند.»

وي اضافه کرد:« در واقع ايران امروز با «جنگ»، «خشونت طلبي» و مفاهيم غير مدني کد گذاري شده است و دائما در تيتر اخبار و  گزارش ها «سياه نمائي ايران» بصورت برجسته رويت مي شود و به دليل نداشتن «سياست عمومي و بين المللي» جدي رسانه اي، در موارد عملکرد ما نيز به اين کدگذاري ها کمک مي کند.»

اين متخصص رشته ارتباطات نمادين کردن قلمروهاي تمدني را يکي از کارکردهاي ديگر رسانه در توسعه گردشگري عنوان کرد و افزود:« زماني که اين تصاوير تغيير پيدا کرد، مي توان کم کم وارد ساير ضروريات اين حوزه مثل ارائه اطلاعات مناسب به گردشگران  و برجسته کردن آنها شد. اصولا رسانه اين قابليت را دارد که با برجسته کردن برخي امور آنها را تبديل به نماد کند که اين نمادسازي ها نه تنها در جذب گردشگر بلکه در سياست گزاري هايي که در اين صنعت انجام مي شود هم بسيار تاثير گذار خواهد بود.»

وي در پاسخ به اين سوال که چرا رسانه ملي با وجود امکانات فراوان در جذب مخاطب و اين نمادسازي ها ناموفق بوده است، عنوان کرد:« قدرت انتخاب مخاطب امروز بيشتر شده واين قدرت انتخاب ديگر به رسانه هاي بومي وملي هم محدود نيست. زمان که مخاطب مي تواند اطلاعات مورد نياز خود را در رسانه ديگري بيابد پس از آن استفاده مي کند.»

عاملي اضافه کرد:«رسانه ملي ايران رشد قابل توجهي در انعکاس منابع توريسم ايران داشته است ، اما در عين حال از قدرت « نمادين کردن» منابع توريسم برخوردار نبوده است. نمادين شدن ظرفيت هاي تمدني ايران نيازمند شکل گيري نگاه مشترک و مشخص به ميراث تمدني ايران است. به عنوان مثال اصولا مي خواهيم «تخت جمشيد» در کنار «عالي قاپور» و در کنار آن، «ميدان آزادي» بعنوان نماد ايران مورد توجه قرار گيرد يا نه؟»

اين استاد رشته ارتباطات با اشاره به بي توجهي نسبت به اين فرايند، تاکيد کرد:« آيا در دوره پس از انقلاب اسلامي توانسته ايم نماد برجسته اي از اين دوره دست ارائه دهيم ؟ به عنوان مثال «مرقد امام خميني» به عنوان مشهورترين شخصيت قرن جديد که براي همه جهان چهره اي شناخته شده است، ظرفيت نمادين قدرتمندي را داشت که مي توانست در معماري اين بنا انعکاس پيدا کند. بنابراين «نمادين شدن» ميراث محسوس و غير محسوس ايراني، نيازمند يک نگاه ملي تمدني روشن است.»

عاملي تصريح کرد:« از طرفي، زماني رسانه ملي مي تواند در جذب مخاطب وارائه تصاويرواقعي به آنها موفق باشد که به تمام تنوع هاي فرهنگي در ايران احترام بگذارد و يک ايران توانا و بزرگ را در ميان همه قوميت هاي ايراني منعکس کند. ايران متنوع فقط در آداب و رسوم و تنوع جغرافيائي مثلا کردستان و يا بلوچستان و يا فضاي زندگي ترکمن ها جستجو نمي شود، بلکه هر يک از اين ظرفيت هاي قومي، از توانائي مدني و پيشرفته، شخصيت هاي فرهنگي و انديشمندان بزرگ برخوردار هستند.»

وي ادامه داد:« تنوع ملي ما از يک ظرفيت بزرگ ادبي و هنري برخوردار است که همه اين مجموعه در کنار هم، منعکس کننده يک ايران متمدن و پر ظرفيت است. در همين جا ظرفيت هاي آرامش بخش و صلح آميز ديني نيز به عنوان يک ظرفيت بزرگ مدني و اجتماعي در جامعه ايراني مطرح است. طرح و بازنمائي شکوهمند اين مجموعه و جهاني شدن اين معاني، ظرفيت توريسم ايران را بطور حتم توسعه خواهد بخشيد.»

اين کارشناس رسانه گفت:«  بسياري از برنامه هاي تلوزيوني خود فضايي غير واقعي از زندگي اجتماعي ايران را منعکس مي کند ودچار يک استثناگرايي منفي مي شود. زماني که رسانه ملي چنين کاري مي کند، چه انتظاري مي توان از ديگر رسانه ها داشت. در حالي که اين رسانه با نشان دادن چهره اي شاداب تر و نزديک تر به جامعه ايراني علاوه بر تاثيري که مي توانند بر زندگي مردم داشته باشند، برجذب گردشگران چه داخلي وچه خارجي تاثير خواهند گذاشت.»

وي افزود:« فضاي سريال هاي داستاني ما بايد از يک ظرفيت سازگاري اجتماعي، توليد گري، شادابي و نشاط و تقويت اميد به حال و آينده برخوردار باشد تا در پرتو آن در درجه اول فضاي اجتماعي آرام داشته باشد و در مرحله بعد اين فضا به خارج ايران انعکاس پيدا کند.»

اين استاد رشته ارتباطات عنوان کرد:« به هر حال ما زماني مي توانيم در گردشگري بين المللي موفق باشيم که گردشگري محلي وبومي ما قدرتمند باشد و اين امر همه به "واقعيت هاي" ما و هم به "بازنمائي واقعيت" بستگي دارد. طبيعي است لازمه اين امر با ارائه تصاوير واقعي  ونمايش يک فضاي واقعي امکان پذير خواهد بود.»

عاملي نگاه سياست گذاران به جامعه بين المللي را در جذب توريسم مهم ارزيابي کرد وگفت:« نمي توانيم با نگاه منفي به جامعه بين الملل و مليت ها و فرهنگ هاي ديگر، انتظار ارتباطات بين فرهنگي را داشته باشيم. تقويت توريسم ارتباط معنا داري با «تعامل بين فرهنگي» دارد. بنابراين رسانه هاي ملي در انعکاس ساير فرهنگي نيز نبايد صرفا گرفتار «گفتمان سياسي» باشند و به نوعي ما ناگذيريم که بين عرصه سياست و عرصه فرهنگ تمايز قائل شويم.»

                                                                                                طاهره رحيمي