خبرگزاري ميراث فرهنگي _ گروه ميراث فرهنگي _ حسن‌ ظهوري _ ثبت ميراث معنوي در مجموعه فهرست آثار ملي کشور از جمله تلاش‌‌هاي سازمان ميراث فرهنگي در يک سال گذشته بود. ثبت ميراث معنوي از اسفند سال 86 آغاز شد و تا بهمن ماه سال 1387 ادامه پيدا کرد و حدود يازده يادمان زنده معنوي ثبت ملي شد.

 

ميراث معنوي بازتاب نمادين ساختارهاي فرهنگي يک قوم است. ايران به عنوان يکي از کشورهاي مهم فرهنگي جهان، جايگاه منحصر به فردي در ارائه نمادهاي فرهنگي خود داشته است. اين نمادها که مي‌توان امروز بر آن‌ها نام ميراث معنوي نهاد، نمايش خواستگاه فرهنگي اقوامي است که همواره از دل يادمان‌هاي فرهنگي خود به شکل آيين‌هاي نمايشي برخواسته و پيام فرهنگي خود را در بستر اجتماعي روزگار خود و همه دوران‌ها، تا امروز ثبت کرده است.

 

ثبت ميراث معنوي همراه با مراسم‌هاي باشکوهي بود که در سالن‌هاي اجتماعات سازمان ميراث فرهنگي و کنفرانس سران کشورهاي اسلامي برگزار شد. اين درحالي است که هيچگاه در مورد ثبت آثار ملي کشور مراسمي برگزار نشد و گويي ميراث معنوي جايگاه ديگري در سازمان ميراث فرهنگي کشور دارد. سازماني که قرار است با يک چشم به همه آثار و مواريث کشور نگاه کند.

 

نوروز و آيين‌هاي ملي ايام آن، نخستين حرکت سازمان ميراث فرهنگي در شکل بخشي به پرونده‌هاي ثبت ميراث معنوي بود. اين يادمان زنده ايرانيان، که بيش از هزاران سال با شکوه جلوه خاصي، هرساله در آغازين روزهاي بهار تجلي مي‌يابد، در 26 اسفند سال 1386 ثبت ملي شد.

 

پيش از اين دفتر مرکز ميراث جهاني يونسکو، از کشورهاي برپا کننده نوروز خواسته بود تا در يک تلاش گروهي با تهيه پرونده‌اي، نوروز را به عنوان کهن‌ترين ميراث معنوي جهان به ثبت برسانند. اما اين پرونده حواشي بسياري پيدا کرد و تا کنون بيش از دو سال است که تلاش مي‌شود اين آيين ملي و جهاني ثبت ميراث جهاني شود.

 

رئيس سابق پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در روز ثبت ملي نوروز گفته بود که قرار است موزه‌اي با مضمون نوروز برپا شود. اما اين موزه هرگز برپا نشد و وعده‌ها در اندزه وعده ماند.

 

قرار بود اين موزه محل نمـايش سـنت‌ها و اصـالت‌هاي آيين نـوروز در طـول تاريــخ باشد . ضمن آنکه با هماهنگي کشور‌هاي حوزه نوروز در اين موزه علاوه بر نمايش نوروز ايراني، سنت‌هاي نوروزي 9 کشور ديگر که قرار است پرونـده ثبــت جهاني آن به صورت مشترک با آن‌ها تهيه شود، به نمايش گذاشت شود.

 

اذان مرحوم موذن‌زاده اردبيلي دومين اقدام سازمان ميراث فرهنگي در ثبت آثار ميراث معنوي بود. مرحوم موذن‌زاده اردبيلي پيش از انقلاب با آموخته‌هايش از پدر، اذاني در دستگاه بيات ترک گفت که در کوتاهترين زمان به يکي از زيباترين اذان‌هاي گفته شده در جهان اسلام بدل شد.

 

پرونده ثبت اين اذان در مرداد ماه سال 1387 توسط مسئولان سازمان ميراث فرهنگي استان اردبيل آماده شد و سپس طي مراسمي در تهران به ثبت رسيد.

 

ثبت روز قدس و آيين‌هاي ماه رمضان، سومين و چهارمين اثر ميراث معنوي بود که در 30 شهريور سال 1387 به ثبت ملي رسيدند. ماه رمضان که به ماه نزول قرآن نيز شناخته مي‌شود، از مهمترين ماه‌ها و اعياد مسلمانان جهان است که آيين‌هاي ويژه‌اي از جمله روزه‌داري را به همراه دارد.

 

آيين‌هاي اين روز بيش از 1400 سال است که توسط مسلمانان جهان برگزار مي‌شود. قدمت برپايي اين آيين در ايران به بيش از هزار سال مي‌رسد و از حدود 900 سال قبل با گسترش اسلام در تمامي مرزهاي ايران، آيين ماه رمضان هرساله در جاجاي اين کشور برپا مي‌شود.

 

رديف‌هاي موسيقي سنتي ايران، پنجمين اثر معنوي کشور است که در شهريور ماه به ثبت رسيد. اين اثر معنوي، حاصل تلاش نوازندگان و آهنگسازاني است که از دوره قاجار تا امروز در نقل سينه به سينه آن تلاش کردند و حالا ساختارهاي موسيقي سنتي ايران را شکل بخشيده است.

 

در مجموع رديف‌هاي موسيقي سنتي ايران در هفت دستگاه و صدها گوشه، گوش نواز ايرانيان است. آنچه امروز به عنوان رديف موسيقي ايراني کاربرد بيشتري دارد به دوران ميرزا عبدالله نوزانده مشهور دوره قاجار بر مي‌گردد که آن را تدارک ديده و اکنون توسط آهنگسازان و موسيقي‌دان‌هاي ايراني مورد استفاده است.

 

شب يلدا به عنوان ششمين اثر ميراث معنوي است که در 30 آذرماه سال 1387 طي مراسمي ملي شد. پيش از اين بارها از سوي انجمن‌هاي مردم نهاد کشور تلاش شده بود که شب يلدا در تقويم کشور گنجانده شود اما اين اتفاق هرگز رخ نداد. اما با ثبت اين شب مهم ايرانيان، از اين پس و در سال 1388 نام شب يلدا در تقويم کشور به ثبت مي‌رسد.

 

البته نکته مهم آن است که شب يلدا با نام شب چله در ميان ايرانيان شهرت دارد و انتخاب نام يلدا که پس از ورود اسلام به ايران بر اين شب گذاشته شده است جاي بحث و البته کمي تعجب دارد.

 

ثبت آيين‌هاي زورخانه‌اي و پهلواني اثري معنوي ديگر است که به همت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري و سازمان تربيت بدني کشور به ثبت رسيد.

 

آيين‌هاي زورخانه‌اي و پهلواني از جمله يادمان‌هاي مهم تاريخ ايران است. گفته مي‌شود قدمت برگزاري اين آيين‌ها به دوران ميترايسم باز مي‌گردد. اما آنچه امروز به عنوان مراسم آيين‌هاي پهلواني در ايران برگزار مي‌شود نمادهاي تلاش پهلوانان اين کشور در دوران حکومت مغولان است. پهلوانان در دخمه‌ها و زيرزمين‌ها با آماده سازي جسماني، خود را براي نبرد با مغولان آماده مي‌کردند.

 

مراسم عزاداري حسينيه اعظم زنجان آيين ديگري است که به عنوان ميراث معنوي به ثبت رسيد. اين مراسم داراي ويژگي‌هاي بي‌شماري است که همه ساله با حضـور کم‌نظـير اقشار مختلف مـردم برگـزار مي‌شـود و طبق اط?عات موجود سال گذشته بيش از 200 هزار نفر از روستاها و شهرهاي مختلف اسـتان زنجـان و شـهرهاي مختلـف کشــور و حـتي علاقه‌منـداني از خـارج کشور در اين مراسم شرکت کرده‌اند.

 

بر اساس آمار در سال 1333 سه رأس گوسفند در اين مراسم ذبح مي‌شد که امروز اين آمار به بيش از 11 هزار رأس دام رسيده است و از اين بابت، دومين قربانگاه جهان اسلام بعد از منا محسوب مي‌شود و تمامي نذورات اين مراسم در امور خيريه و عام المنفعه مصرف مي‌شود.

 

اين مراسم طبق يک سنت ديرينه در روز هشــتم محـرم بعد از اقامـه نمــاز ظهر و عصر از مقابل مسجد حسينيه آغاز مي‌شود. دراين مراسم عزاداران با طي مسيري طو?ني، براي عرض تسليت و تعزيـت بــه صحن امـامزاده سـيد ابراهيم (ع) وارد شده و عزاداري مي‌کنند و پس از آن دسته عزاداري مسير طي شده را به سمت حسينيه باز مي‌گردند.

 

?ک تراشي که از هنرهاي بومي استان مازندران است که با هدف حفظ و حراست و جلوگيري از منسوخ شدن آن، در فهرست ميراث معنوي کشور به ثبت رسيد. ?ک تراشي بر اساس آنچه در سفرنامه‌ها نقل شده، توسط مردماني که در حاشيه جنگل‌هاي انبوه در کوهستان‌هاي استان مازندران زندگي مي‌کردند و به چو تـراش معــروف بودند، انجام مي‌شد. 

 

چو تراش ترکيب دو کلمه چو به معني چوب در زبان محلي مازندراني و تراش به معني تراشيدن و کندن است و اين مردم در واقع حرفــه و شـغل اصـلي آنان چوب تراشي و ساخت آثار چوبي کاربردي براي استفاده و ملزومات زندگي مردم در حد نياز جامعه آن روز بود. 

 

هنر ?ک تراشي در واقع همان ساخت ظروف و احجام چوبي سنتي با استفاده از چوب‌هاي جنگلي اسـت کـه بـا نقـوش اسطوره‌اي و الهام گرفته از طبيعت اطراف منقوش ميشوند.

 

تعزيه از جمله مهمترين آيين‌هاي ايراني است که پس از اسلام و به خصوص در دوره صفويه با مراسم عزاداري عاشورا گره خورده است. پيش از اين تحقيقات نشان مي‌دهد که تعزيه به عنوان مراسم سياوش‌خواني مورد استفاده ايرانيان بوده است. تعزيه آخرين ميراث معنوي ثبت شده در سال 1387 است که طي مراسمي همراه با برگزاري تعزيه به ثبت رسيد.

 

پيش از اين گفته شده بود که 1500 ميراث معنوي براث ثبت انتخاب شده‌اند که هـم اکنـون پژوهشـگاه 210 پرونـده ثبـت مـيراث معنــوي را آمـاده کرده است.