یادداشت مهمان_ میثم مهدیار، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی: یکی از مهمترین وجوه اشتراک فلسفه تاریخی ایران باستان و شیعه برجسته بودن مفهوم کینخواهی و انتقامخواهی خون صالحان است. در شاهنامه جنگهای ایران و توران و اساسا داستانهای پهلوانی شاهنامه از کینخواهی خون ایرج شروع میشود و با کینخواهی خون سیاوش به اوج میرسد و به مرگ و مجازات افراسیاب و تورانیان منجر میشود و در نهایت دوره جدیدی در تاریخ کیانی و دوره پهلوانی ایران شروع میشود.
نکته قابل توجه در این میان معطوف بودن این کینخواهی به شخصیتهای صالح است و مرگ هر شاه یا شاهزادهای آتش کینخواهی را بر نمیافروزد. مثلا کینخواهی درباره جمشید افسانهای که به دست ضحاک کشته میشود موضوعیت ندارد چرا که جمشید همان شاهی است که به واسطه منیّت و دروغ فرّه ایزدی از او برگشته است. این کینخواهی درباره نوذرشاه نیز موضوعیت ندارد چرا که فرّه ایزدی از نوذر نیز بواسطه آزمندی و ظلم و ستمی که بر مردمش روا داشته فاصله گرفتهاست.
درواقع کینخواهی ایرانیان صرفا معطوف به صالحان است. از همین رو شاهنامه قبل از طرح مساله کینخواهی ایرج و سیاوش ابتدا به شخصیت پردازی ایرج و سیاوش میپردازد و از آنان تصویری صالح و مطلوب میسازد. ایرج برادر سلم و تور، فرزند دوم فریدون در شاهنامه نه مانند سلم ترسو و واجد عقل سرد است و نه مانند تور تند مزاج است بلکه شخصیت عاقل و معتدل و میانه و صلح دوستی دارد و قبل از مرگ مهربانانه سلم و تور را از آلوده کردن دستشان به خون برادرشان نهی میکند. تصویر سیاوش هم تصویر شاهزادهای است که جلوی وسوسههای شیطانی سودابه مقاومت کرده است و با گذر از آتش پاکی و بیگناهی خود را ثابت کرده است.
اوج حماسهپردازیهای شاهنامه جنگهای طولانی و چند مرحلهای است که ایرانیان با جلوداری رستم برای انتقام خون سیاوش رخ میدهد و در نهایت افراسیاب (قاتل نوذر و سهراب و سیاوش) به دست کیخسرو فرزند سیاوش قصاص میشود.
فلسفه تاریخی شیعه نیز بر مفهوم خونخواهی بنا شده است. در سلامهای ابتدایی زیارت عاشورا به عنوان مهمترین و مشهورترین زیارتنامه شیعیان بعد از معرفی تبار پاک و خیر امام حسین (ع)، او «ثارالله» نامیده شده چرا که خود خداوند خونخواه او و پدر مطهر اوست. در فرازهای دیگری از این مانیفست تولی و تبری نیز خونخواهی امام حسین (ع) با همراهی امام مهدی (ع) آرزو شده و در واقع به محور فلسفه تاریخ شیعیان تبدیل شده است. از همین رو در تاریخ پس از عاشورا پرچم های سرخ «یا لثاراتالحسین(ع)» علم قیامها و انقلابهای بسیاری در تاریخ ایران و عراق علیه حکام جور و ظلم شده است.
متافیزیک اخلاقی ایران باستان بر مفهوم «داد» بنا شده است و «عدالت» نیز به یکی از اصول پنجگانه شیعه تبدیل شده و «انتقام خون صالحان» تجلی اصلی این جهانیِ این داد و عدالت شده است.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0