روایتی از ترمیم آثار بهرام بیضایی توسط مارتین اسکورسیزی در تئاتر شهر

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی مجموعه تئاتر شهر، اولین برنامه از پروژه «جمعه‌های تئاتر شهر» عصر روز جمعه بیست و پنجم اردیبهشت با اکران و برگزاری جلسه پرسش و پاسخ فیلم مستند «چریکه بهرام» به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی فرشید قلی‌پور مشتمل بر پرتره زنده‌یاد بهرام بیضایی در حضور مخاطبان و تعدادی از هنرمندان تئاتر و سینما از جمله محمدرضا خاکی، محسن حسینی، حسین مسافرآستانه، سیروس کهوری‌نژاد، عادل بزدوده، کامبیز امینی، آرزو افشار، شهرام ابوالقاسمی، آرام محضری، هادی لشگری، در تالار مشاهیر این مجموعه برگزار شد.

در این ویژه‌برنامه که سه ساعت به طول انجامید ابتدا فیلم مستند «چریکه بهرام» با حضور کارگردان به نمایش درآمد و سپس به درخواست مخاطبان در برنامه، نشست پرسش و پاسخی درباره نحوه ساخت و تولید پروژه برگزار شد.

آغاز «جمعه‌های تئاتر شهر» با چند هدف مهم فرهنگی

کورش سلیمانی بازیگر، کارگردان و رئیس مجموعه تئاتر شهر ضمن ابراز خرسندی از تقارن روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی با اولین رویداد «جمعه‌های تئاتر شهر» گفت: خدا را شکر می‌کنم که اولین اجرا از پروژه «جمعه‌های تئاتر شهر» به عنوان یکی از رویدادهای مهمی که برای پویایی هر چه بیشتر و موثرتر این مجموعه در نظر داشتیم و به دلیل اتفاقات چند ماه اخیر به تعویق افتاده بود، با نام و یاد استاد بهرام بیضایی پیش روی شما مخاطبان فهیم تئاتر قرار گرفته است.

وی افزود: از فرشید قلی‌پور هم که دعوت ما را پذیرفت تا امروز بیننده فیلم «چریکه بهرام» او باشیم تشکر می‌کنم. ضمن اینکه لازم است از مجید کاشانی که طراحی لوگوی «جمعه‌های تئاتر شهر» را انجام داد نیز قدردانی کنم. این بزرگواران به صورت افتخاری با ما همکاری کردند.

رئیس مجموعه تئاتر شهر اظهار کرد: ویژه‌برنامه «جمعه‌های تئاتر شهر» محلی برای رخ دادن گفتگوهای تئاتری پیرامون مسایل مختلف و هم‌اندیشی و یادگیری به شکل‌های گوناگون است که نیاز به همراهی شما دارد. هفته آینده و در دومین برنامه به جهت اهمیت جایگاه تماشاگران و برای شنیدن نظرات آن‌ها برنامه «حالا نوبت شماست» را انجام خواهیم داد. البته این نکته را هم باید اشاره کنم که اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد هم قرار بود در کنار ما باشد که به دلیل گرفتاری کاری که برایش پیش آمد، نتوانستیم میزبانش باشیم.

وقتی استحاله در آثار بهرام بیضایی سرمشق زندگی یک کارگردان می‌شود

حامد اکبری مستندساز و مشاور پروژه مستند «چریکه بهرام» هم در بخش‌هایی از این نشست بیان کرد: به اعتقاد من فرشید قلی‌پور همان‌طور که پیشتر در اکران دیگری نیز گفتم و از این عبارت استفاده کردم، «استحاله در آثار بهرام بیضایی» را سرمشق زندگی هنری خود قرار داده است. به عبارتی می‌توان گفت این تنها یکی از بخش‌های کاری است که در ارتباط با استاد بیضایی انجام شده است چراکه استاد بیضایی کتاب‌ها و پژوهش‌های متعددی انجام داده که فیلمساز در این پروژه فقط به بخش‌هایی از آن پرداخته است. در واقع آن چه در این مستند مشاهده می‌شود، بخشی از یک پازل درباره هنرمندی به نام بهرام بیضایی است که جا دارد مستندها و پرتره‌های بسیار متنوعی از این استاد بزرگ تئاتر و سینمای کشورمان پیش روی مخاطبان قرار گیرد.

وی افزود: به اعتقاد من فرشید قلی‌پور در این فیلم مشغول بازخوانی بخشی از فعالیت‌های یک اسطوره فرهنگی ایران است که قطعا در برگیرنده جلوه‌های متنوعی برای پرداخت است. کما اینکه من در جریان هستم که فرشید در دیگر فعالیت‌های پژوهشی خود پیرامون استاد بهرام بیضایی به شاخصه‌های دیگری از این هنرمند پرداخته که شاید در این فیلم شاهد آن نباشیم.

پاسخ آقای کارگردان به یک پرسش مهم درباره آثار نمایشی بهرام بیضایی

فرشید قلی‌پور نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان مستند «چریکه بهرام» هم در بخش‌هایی از این نشست که با پرسش و پاسخ حاضران در جلسه برگزار شد، درباره انگیزه‌های خود برای ساخت چنین پروژه‌ای گفت: در گام نخست، هنگامی که تصمیم به ساخت فیلم گرفتیم، بررسی کردیم که چه متریال تصویری به عنوان واقعیتی که باید در مستند ارائه می‌شد در دسترس است؟ صد البته که مستندهای پرتره، به‌ویژه برای شخصیت‌های برجسته، ضرورتا باید آثار آن‌ها را نیز به تصویر بکشد تا نسل‌های بعدی، در صورت تماشای اثر، با آن فرد آشنایی پیدا کنند. مسیری که درباره آثار تئاتری استاد بیضایی در برگیرنده تعداد بسیار اندکی از«متریال تصویری» بود. حتی اگر جستجوی ساده‌ای هم در اینترنت انجام دهید و عبارت «بهرام بیضایی» را همراه با گزینه تصویر جستجو کنید، شاید ۱۰ تا ۱۵ عکس فوق‌العاده بی‌کیفیت از ایشان پیدا نکنید؛ به‌عبارتی، یافتن یک عکس با وضوح تصویری مناسب از آقای بیضایی بسیار دشوار است. چه برسد به موارد دیگر که کار را مشکل‌تر می‌کند.

این پژوهشگر و مستندساز با اشاره به این نکته که چرا در این فیلم بیشتر به آثار سینمایی بیضایی به نسبت آثار تئاتری این هنرمند فقید پرداخته شده، توضیح داد: ما بر اساس آنچه در اختیار داشتیم، ساخت مستند را آغاز کردیم. طبیعتا آثار سینمایی آقای بیضایی بیشتر در دسترس بود؛ برخی از آن‌ها دیده شده و برخی دیده نشده بودند. کما اینکه بعدها هنرمندان شاخص سینمای جهان از جمله مارتین اسکورسیزی به سراغ مرمت فیلم‌هایی چون «غریبه و مه»، «چریکه تارا»، «رگبار»، «کلاغ» رفتند و فضایی را فراهم ساختند تا متریال بهتری به دست ما برای ساخت این مستند برسد.

وی ادامه داد: این توضیح را هم بدهم که در نسخه اولیه فیلم که در جشنواره «سینماحقیقت» سال ۱۳۹۷ اکران شد، عمدتا به سینمای آقای بیضایی پرداخته شده بود اما بعدها، از آنجا که من خود را متعهد و موظف به پرداخت آثار تئاتری استاد بیضایی می دانستم ، جستجوها را ادامه دادم و تلاش کردم تا تصاویر آثار نمایشی ایشان را هم به دست آورم. دراین شرایط و با گسترش فضای اینترنت تصویری بیشتری در اختیار ما قرار گرفت. در نتیجه به این جمع‌بندی رسیدیم که بخش تئاتر را نیز به فیلم اضافه کنیم.

قلی‌پور دربخش دیگری از این نشست تصریح کرد: گرچه وزن سینمایی اثر ممکن است بیشتر به چشم آید اما این بدان معنا نیست که هدف ما تنها سینما بوده است؛ من معتقدم این آثار به فرهنگ ایران تعلق دارند و حتی فراتر از هنر، ارزش افزوده فرهنگ ایران محسوب می‌شوند. بنابراین بازهم تاکید می‌کنم اگر متریال تصویری بیشتری از آثار تئاتری استاد بیضایی به دست‌مان بیاید طبیعتا به اثر اضافه خواهند شد.

فیلم مستند «چریکه بهرام» از جمله آثار سینمای مستند درباره زنده‌یاد بهرام بیضایی نویسنده، پژوهشگر و کارگردان فقید تئاتر و سینمای ایران است که علاوه بر حضور جشنواره «سینما حقیقت» در گروه سینمایی «هنر و تجربه-سال ۱۳۹۸»، جشنواره «دیوراما کشورهند-سال ۲۰۲۱»، جشنواره «داکا بنگلادش-سال ۲۰۲۲» به نمایش در آمده است.

در این مستند به بهرام بیضایی پرداخته شده و در صحبت با همکاران این هنرمند فقید و افراد صاحب‌نظر در حوزه‌ فرهنگ و هنر ایران، تاثیرگذاری زنده یاد بهرام بیضایی بر هنر معاصر ایران و نیز فرهنگ اصیل ایرانی، تحلیل و واکاوی شده است. ضمن اینکه بخش‌های متنوعی از سخنرانی‌های بهرام بیضایی در سال‌های مختلف و بخش‌های جالب توجه دیگر، قسمت‌های تشکیل دهنده‌ این فیلم هستند.

ویژه برنامه «جمعه‌های تئاتر شهر» از جمله رویدادهای جدید مجموعه تئاتر شهر در این دوره است که طی آن برنامه‌هایی چون «اکران فیلم تئاترهای موفق به صحنه رفته در تئاتر شهر»، «رونمایی از کتاب‌های تخصصی حوزه تئاتر»، «نشست‌های پژوهشی و تخصصی حوزه هنرهای نمایشی»، «مراسم نکوداشت چهره‌های شاخص عرصه تئاتر در ادوار مختلف»، «کارگاه‌های آموزشی»، «جلسات نمایشنامه‌خوانی» و برنامه‌های متنوع دیگر پیش روی مخاطبان قرار می‌گیرد.